December 2017 Nr. 25: Urine incontinentie na prostaatoperatie

URINE INCONTINENTIE NA PROSTAATOPERATIE: WAT ZIJN DE OPTIES?

Waarom alles verliezen in luierbroeken?

Bertil Blok, uroloog Erasmus Medical Center Rotterdam

Urine incontinentie, oftewel urine niet meer op kunnen houden, komt vaak voor bij mannen die chirurgie, bestraling of een combinatie hiervan hebben gekregen voor de behandeling van prostaatkanker. Voorafgaand aan de behandeling moet men zich voorbereiden op de mogelijkheid dat urine verlies het leven moeilijker kan maken.

Er zijn verschillende soorten urine incontinentie en de mate van lekkage kan ook verschillen. Sommige mannen verliezen wat druppels urine, terwijl anderen geen enkele controle hebben en alles verliezen in luierbroeken. Verlies van urine bij hoesten of inspanning heet stress urine incontinentie en komt het meest voor na prostaatoperaties. De andere vorm is urine verlies bij aandrang en heet ‘urge’, of aandrang urine incontinentie. Dit komt vaker voor na bestraling.

Als u overdag urine verliest en in de nacht droog bent en niet vaak naar de wc hoeft, dan is er meestal sprake van stress urine incontinentie. Stress urine incontinentie na radicale prostatectomie wordt veroorzaakt door schade aan de buitenste sluitspier en de zenuwvoorziening van deze spier.

Fysiotherapie

Als er urine incontinentie is na de operatie (radicale prostatectomie), dan wordt er meestal eerst bekkenfysiotherapie voorgeschreven. Fysiotherapie werkt doordat men zich meer bewust wordt van de spierspanning in de bekkenbodem.

Als je aan het eind van een vermoeiende dag ontspant met een glaasje wijn, ben je meteen minder bewust van de spierspanning en neemt de lekkage vaak toe. In plaats van luiers kan ook een condoomkatheter worden gebruikt.

Een pilletje tegen de overactieve blaas verergert vaak de stress incontinentie doordat men zich minder bewust is van de blaasvulling. Twintig procent van de mannen heeft zes maanden na de operatie nog zoveel last van urine incontinentie, dat die alleen verholpen kan worden met een chirurgische oplossing.

Deze mannen hebben vaak ook last van impotentie, maar men wil in dat geval logischerwijs eerst een oplossing voor de lekkage en daarna eventueel voor de impotentie.

Opties

In onze kliniek bieden wij alle beschikbare methoden aan: bulk injecties in de plasbuis, bandjes (male sling), ballonnen en een kunstsluitspier. Al deze methoden hebben voor- en nadelen. Een zeer recent systematische review van Crivellaro in het gerenommeerde blad Neurourology and Urodynamics bekeek de resultaten van 51 papers over in totaal 4022 patiënten die een chirurgische behandeling kregen voor stress incontinentie na radicale prostatectomie. De ballontherapie en kunstsfincter hadden 65% genezing (tot één inlegger voor de zekerheid) terwijl de male sling 48% genezing gaf.

De ballontherapie en kunstsfincter zijn geschikt voor alle vormen van incontinentie, maar de ballontherapie kan niet gegeven worden na bestraling. Bulk injecties en de male sling zijn alleen geschikt voor milde incontinentie.

Fig. 1

Fig. 2

Ballontherapie

Aangezien de ballontherapie veel minder invasief (ingrijpend) is en vergelijkbare genezing geeft als de kunstsfincter, wordt in onze kliniek eerst de ballontherapie gegeven. Deze therapie wordt zo’n 50 keer per jaar in het Erasmus Medisch Centrum toegepast en in meer dan 70% van de gevallen komen de mensen op aanraden van een kennis of hebben ze hier zelf informatie over gevonden op internet.

De ballontherapie is onlangs in de VS door de FDA goedgekeurd en de auteur heeft aan verschillende Amerikaanse urologen de operatie voorgedaan. Sinds mei 2007 passen wij de ballontherapie toe in onze kliniek. Eerst werd dat alleen met röntgendoorlichting gedaan en een stalen buis (scoop) door de plasbuis, maar sinds 2014 doen we dat met een flexibel buisje dat naar zichzelf kan kijken in de blaas (Fig. 1). Hiermee kunnen we de ballon nog veiliger en effectiever plaatsen dan voorheen. De procedure duurt maar 20 minuten onder lichte narcose, er worden twee zeer kleine wondjes gemaakt (Fig. 2) en de mensen kunnen dezelfde dag zonder katheter naar huis. Na vier weken worden de ballonnen, als dat nodig is, via het ventiel in de balzak bijgevuld. Soms lukt het niet om de lekkage genoeg te verhelpen of een ballon gaat kapot, waarna, indien mogelijk, herplaatsing wordt aangeboden.

Als alternatief kan er altijd een kunstsluitspier worden geplaatst. Binnenkort worden onze 5-jaars resultaten van de ballontherapie in 143 incontinente patiënten na radicale prostatectomie gepubliceerd in Neurourology and Urodynamics. Driekwart van deze patiënten had matige tot ernstige incontinentie.

Ongeveer 67% ging van gemiddeld drie luiers naar één inlegger. Bijna 90% van deze mensen zouden de therapie aan anderen aanraden.

Hoog volume klinieken

Vaak zijn de oncologische urologen zeer kundig in het verrichten van de prostatectomie. Echter, niet altijd worden door hen alle mogelijkheden aangeboden voor de behandeling van de complicaties ten gevolge van de prostaatkanker behandeling. Wellicht is het goed om in de toekomst de behandeling van complicaties na oncologische behandeling te koppelen aan hoog volume klinieken, waardoor de mensen niet zelf op internet hoeven te zoeken naar de minst invasieve en meest effectieve behandelingen.