Juni 2017 Nr. 23: Verspreiding kankercellen

Verspreiding kankercellen

Hoe verspreiden kankercellen zich door het lichaam? Er zijn verschillende theorieën over de wijze waarop kankercellen uitzaaien. Recent onderzoek geeft nieuwe inzichten.

De meeste vormen van kanker doen zich voor in het epitheel. Het epitheel behoort tot de vier primaire weefseltypen die in ons

lichaam voorkomen. Het epitheel bestaat uit één of meer lagen regelmatig naast elkaar gerangschikte cellen die met elkaar een aaneengesloten verband vormen. Epitheel komt voor als bedekkend weefsel en als klierweefsel. Voorbeelden zijn plaveiselepitheel en overgangsepitheel.

Gangbare theorie

Het proces van metastasering is complex en wordt nog niet goed begrepen. De cellen in ons lichaam zijn meestal zodanig geprogrammeerd dat ze zichzelf vernietigen wanneer ze het weefsel waarin ze leven verlaten. Het is nog niet geheel duidelijk waardoor kankercellen zich wel kunnen verspreiden. De gangbare theorie is dat kankercellen zich door het lichaam kunnen verspreiden door terug te keren in een staat vergelijkbaar met bewegende cellen in een zich ontwikkelende embryo. Dit wordt ook wel de epithelialemesenchymale transitie (EMT) genoemd.

Epitheelcellen zijn dus meestal niet beweeglijk. Maar tijdens de embryonale ontwikkeling starten sommige cellen met de productie van eiwitten die gekoppeld zijn aan beweeglijkheid. Tegelijkertijd stoppen deze cellen met de productie van eiwitten die de cellen met elkaar verbinden. Dat verandert de cellen in meer beweeglijke ‘mesenchymale’ cellen die zich verplaatsen naar de juiste locatie in het embryo. Als diezelfde epitheliale-mesenchymale transitie plaatsvindt bij kankercellen, dan zou dit verklaren hoe tumorcellen zich van andere cellen kunnen losmaken en zich via de bloedsomloop verspreiden.

Verdeelde meningen

De EMT-theorie wordt gestaafd door onderzoek onder meer op muizen, waarbij activering van EMT tot metastase leidde. Op basis van de onderzoeksresultaten zijn een Amerikaans farmaceutisch bedrijf en enkele academische laboratoria gestart met de ontwikkeling van EMT-remmers als mogelijke behandeling bij kanker. Echter er zijn ook wetenschappers die betogen dat de EMT-theorie niet voldoende is aangetoond. Voornamelijk omdat dit alleen is onderzocht op gekweekte cellen en dieren. Volgens hen is EMT bij mensen nog niet waargenomen en is er daarmee geen overtuigend bewijs dat EMT leidt tot metastase bij mensen.

De wetenschappers die de EMT-theorie aanhangen weerleggen dit. Zij zeggen dat EMT tijdelijk is. Volgens hen vallen de mesenchymale eigenschappen weg  wanneer een uitgezaaide cel een nieuw weefsel is binnengedrongen. Dat de EMT-theorie bij mensen nog niet onweerlegbaar is aangetoond, kan betekenen dat het wel een rol speelt bij de metastase. Maar het kan ook betekenen dat er misschien helemaal geen sprake is van een verandering in de cellulaire identiteit bij mensen. Wat zou anders nog de verspreiding van kankercellen kunnen veroorzaken? Sommige wetenschappers suggereren dat metastase optreedt doordat mutaties in kankercellen de cel-cel-adhesie beperken.

Anderen suggereren dat een aantal cellen losbreekt van de tumor en dat de cellen zich vervolgens als ‘pakketje’ verspreiden.

Nieuwe inzichten

Recent onderzoek door het Institute for Research Barcelona laat nieuwe inzichten zien. De onderzoeksresultaten zijn in wetenschappelijke tijdschrift Nature december 2016 gepubliceerd. In de studie zijn enkele kankercellen geïdentificeerd die zich kunnen verspreiden in muizen. Bovendien lijkt de studie aan te tonen dat bepaalde vetten deze cellen energie geven bij de verspreiding.

Resultaten studie

De onderzoekers troffen mondkankercellen aan, die zich kunnen verspreiden en die een hoog niveau van de receptor CD36 hadden. CD36 zit in de celmembranen van tumorcellen en is verantwoordelijk voor de opname van vetten. Deze vetten dienen mogelijk als energiebron bij de verspreiding van kankercellen. Het is bekend dat metastase veel energie vergt. Want tijdens dit proces past de cel zich aan aan een andere omgeving, ‘herprogrammeert’ eiwitten, vestigt zich en gaat deze zich vermenigvuldigen. Tijdens de studie keek het onderzoeksteam naar de invloed van vetinname op de metastase. Een groep muizen kreeg vetrijke voeding inclusief palmitinezuur (een component van palmolie). De muizen met vetrijke voeding ontwikkelden meer en grotere tumoren in de lymfeklieren en longen, een teken van metastase, in vergelijking met muizen met een normaal dieet. De onderzoekers concluderen dat een hoog niveau CD36 nodig is voor metastase bij muizen.

Ook vonden de onderzoekers tijdens onderzoek in databases een correlatie tussen een hoog niveau CD36 en tumoren in blaas, longen, borsten en andere vormen van kanker bij mensen. Het onderzoeksteam is een studie gestart onder 1.000 mensen met kanker om via vetten in het bloed te zoeken naar de relatie met verspreiding van kankercellen. Tijdens het onderzoek kregen muizen, nadat de kankercellen zich hadden verspreid, antilichamen toegediend, die

CD36 blokkeren en de interactie met vetten stoppen. Bij 15% van de muizen waarbij al uitzaaiing had plaatsgevonden, zorgde een blokkering van CD36 voor een verwijdering van de metastase. Bij andere muizen krompen de uitgezaaide tumoren minstens met 80%. De antilichamen had echter geen invloed op de ontwikkeling van de primaire tumoren. Het onderzoeksteam werkt nu aan de ontwikkeling van antilichamen tegen CD36 om in klinische studies verder te onderzoeken. De onderzoekers verwachten dat het nog minstens vier jaar gaat duren voordat men dit heeft bereikt.

Vetten hebben we nodig

Onderzoekers pleiten overigens niet voor een vetvrij dieet. Ons lichaam heeft bepaalde vetten nodig. Onder meer voor energie, ter bescherming van interne organen en als voedingsstof voor de bouw van cellen.

Bronnen: Nature, Nature News, Scientific American, Goedgezond.info, Menselijk lichaam en Wikipedia.