Maart 2017 Nr. 22: Protocol huisarts bij diagnose


Op donderdag 15 december 2016 organiseerde ProstaatKankerStichting.nl in samenwerking met specialisten van het UMC Utrecht een voorlichtingsbijeenkomst. Op pagina 28 treft u een verslag van die avond aan.

Op de vraag vanuit de zaal ‘Wat is uw mening: is een PSA-test door de huisarts verplicht als iemand van boven de 50 jaar met een prostaatgerelateerde klacht bij de huisarts komt? ‘ ontstond een interessante discussie. De artsen Meijer en Groenewegen gaven aan dat zij in de praktijk steeds minder mannen tegenkomen die bij de eerste diagnose al uitgezaaide prostaatkanker hebben. Toeval of niet, in de zaal bleken juist meerdere mannen aanwezig te zijn die ten tijde van de eerste diagnose wél te horen kregen dat de prostaatkanker inmiddels niet meer lokaal in de prostaat aanwezig was maar al was uitgezaaid. Wat nou exact het protocol voor huisartsen is in dit soort situaties, bleef onbeantwoord: er was geen huisarts in de zaal aanwezig die passende toelichting kon geven. Dr. Noteboom gaf aan dat alhoewel hij zich als radiotherapeut niet met de diagnostiek bezig houdt, de vraag wel interessant te vinden en te gaan uitzoeken wat er op dat gebied vastligt. Zo kan een voorlichtingsbijeenkomst aan patiënten en hun partners ook voor geneesheren weer interessante vraagstukken opleveren. In het kader leest u wat de inhoud is van de richtlijnen prostaatcarcinoom van het Nederlands Huisartsen Genootschap.

Wat is het protocol van een huisarts bij diagnose van prostaatkanker gerelateerde klachten?

Op de website van het Nederlands Huisartsen Genootschap (www.nhg.org) is terug te vinden de NHG standaard M-42 over mictieklachten bij mannen. In die -openbare- standaard staan de richtlijnen prostaatcarcinoom voor de huisarts beschreven:

Richtlijnen prostaatcarcinoom

Besteed bij verzoek van patiënt om vroegdiagnostiek (PSA-test) aandacht aan het volgende:

– bij PSA-test kan een klinisch relevante kanker gevonden worden met een mogelijk gunstige vroegtijdige behandeling, maar de kans op een tumor die klinisch nooit relevant zal worden is drie tot vier keer zo groot;

– mictieklachten zijn geen aanwijzing voor prostaatcarcinoom;

– bij mannen met een levensverwachting < 10 jaar heeft prostaatkankerbehandeling geen invloed op overleving of kwaliteit van leven, een extra reden om van vroegdiagnostiek af te zien.

Verwijs voor ondersteuning bij het maken van een keuze naar: www.thuisarts.nl/prostaatonderzoek.

Vroegdiagnostiek na uitleg

• Verricht rectaal toucher en verwijs bij vermoeden van prostaatcarcinoom.
• Laat PSA-waarde bepalen; houd rekening met verhoging van PSA door prostatitis en verlaging door gebruik 5-alfareductaseremmers.
• Evaluatie
PSA < 1 en leeftijd > 60 jaar: zeer klein risico dat ooit een klinisch relevante prostaatkanker zal ontstaan.

PSA < 3: waarde is normaal en verder onderzoek en controle zijn niet nodig.

PSA > 3: verwijs naar uroloog, bij afwezigheid van aanwijzingen voor recente prostatitis. Het risico op kanker is vergroot; toepassing van de Prostaatwijzer door uroloog bepaalt grootte risico en noodzaak voor prostaatbiopsie.

Bij vermoeden prostaatcarcinoom bij rectaal toucher

• PSA-bepaling niet geadviseerd.
• Verwijs patiënt bij levensverwachting > 10 jaar, of bij aanwijzingen voor metastasering.
• Overweeg afwachtend beleid bij levensverwachting < 10 jaar en afwezigheid aanwijzingen voor metastasering.

Bij (vermoeden van) botmetastasen

Verricht rectaal toucher:
• bij aanwijzingen voor prostaatcarcinoom: verwijs naar uroloog;
• bij afwezigheid van aanwijzingen voor prostaatcarcinoom: bepaal PSA om te differentiëren tussen prostaatcarcinoom (dan verwijzing naar uroloog) en andere oorzaken (dan verwijzing naar oncoloog).

Bron: https://www.nhg.org/standaarden/samenvatting/mictieklachten-bijmannen#idp9625344 op 21.02.2017