ProstaatKankerStichting.nl nog geen uitgesproken voorstander van bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker

In een publicatie van begin 2015 wordt gesteld dat PSA meting elke twee jaar bij alle mannen in de leeftijd tussen 55 en 59 jaar 300 doden per jaar zou schelen. Dat zou blijken uit een groot Europees onderzoek waaraan de Erasmus Universiteit Rotterdam heeft deelgenomen. Het klinkt misschien raar maar ProstaatKankerStichting.nl is desondanks op dit moment géén uitgesproken voorstander van dit type bevolkingsonderzoek. De mogelijke voordelen wegen ons inziens niet op tegen twee ernstige nadelen. Ten eerst wordt een aanzienlijke groep ten onrechte gerustgesteld: je denkt dat je het niet hebt, maar je hebt het toch. En ten tweede wordt een aanzienlijke groep onnodig ongerust gemaakt en/of onnodig behandeld. Je denkt dat je het hebt en dat zet je leven onnodig op zijn kop.

Met PSA screening vooral minder agressieve kankers ontdekt
Ongeveer twintig procent van alle prostaatkankers gedraagt zich agressief, groeit snel en geeft een aanzienlijke kans om er aan te sterven. Echter bij een tweejaarlijkse screening zullen veel van de agressieve prostaatkankers niet worden gevonden. Daarvoor is het interval van twee jaar te lang. Daarnaast komt het bij een klein aantal van de agressieve prostaatkankers voor dat ze weinig PSA produceren, waardoor ze met alleen PSA meting gemakkelijk gemist kunnen worden. Een bevolkingsonderzoek is kostbaar en drukt zwaar op het zorgbudget, zodat andere aandoeningen daarvan de dupe kunnen worden. Met PSA screening worden vooral de minder agressieve prostaatkankers gevonden. En die hoeven vaak niet direct te worden behandeld.
Op dit moment sterven in Nederland elk jaar ongeveer 2500 mannen aan prostaatkanker en een vermindering met 300 lijkt aanzienlijk. Het getal van 300 is echter een schatting en kan alleen bereikt worden wanneer alle mannen meedoen aan de screening. Ervaringen met andere soorten bevolkingsonderzoek leren dat dit niet het geval is.
Belangrijk blijft de vraag of PSA screening nu wel of niet zinvol is. Op de recente uitlatingen in de media is ook vanuit de beroepsgroep reactie gekomen.
De Nederlandse vereniging voor Urologie (NVU) reageerde op de berichtgeving over screening met de waarschuwing dat een PSA verhoging lang niet altijd prostaatkanker betekent. Om dat uit te zoeken zouden wel alle mannen met een verhoogde PSA aan verdere bloedafname en invasieve diagnostiek (biopsie) moeten worden blootgestel, waarvan een groot deel achteraf bezien onnodig was geweest.

Behandeling niet altijd nodig
Een deel blijkt dan geen kanker te hebben en heeft zich ten onrechte ongerust gemaakt en heeft mogelijk wel te maken gekregen met complicaties van de biopsie. Bij een deel is wel kanker aanwezig maar omdat de tumor klein is, is de kans aanwezig dat de tumor bij het nemen van een biopsie werd gemist. Dat lijkt erger dan het is, want ongeveer 80% van alle prostaatkankers gedraagt zich weinig agressief, groeit langzaam, geeft een trage stijging van de PSA en heeft lang niet altijd actieve behandeling nodig. Dus vroege ontdekking veroorzaakt wel ongerustheid, terwijl behandeling vaak nog niet nodig is.

Wanneer een man ongerust is en zijn PSA-concentratie in het bloed wil laten meten?
Elke man die bijvoorbeeld plasklachten heeft of zich ongerust maakt over mogelijke prostaatkanker, kan bij zijn huisarts om een onderzoek vragen. Vooral voor mannen waar in de naaste familie prostaatkanker op relatief jonge leeftijd voorkomt, is het zinvol om vanaf hun 45e levensjaar ieder jaar de PSA te laten meten. Het is dan wel verstandig goed te informeren naar de voor- en nadelen van PSA meting. Plasklachten op zich hoeven niet altijd reden te zijn voor verder onderzoek, want plasklachten komen bij mannen van middelbare leeftijd veel voor en berusten vaak op een goedaardige vergroting van de prostaat. Plasklachten zijn dus geen specifiek symptoom voor prostaatkanker. Bij twijfel of ongerustheid is het verstandig naar de huisarts gaan en om verder onderzoek te vragen.
Diagnostiek is sterk in beweging
De diagnostiek en behandeling van prostaatkanker is sterk in beweging en het is heel wel mogelijk dat de inzichten over screening voor alle mannen of voor specifieke groepen zullen veranderen. Er wordt op veel plaatsen gewerkt aan nieuwe methoden van screening zoals urinetesten, bloedtesten, enz. De toekomst zal moeten uitwijzen of er, en zo ja welke, nieuwe mogelijkheden van screening praktisch toepasbaar zullen blijken. Het is uiteindelijk aan de politiek die op grond van alle voor- en nadelen over screening moet beslissen. ProstaatKankerStichting.nl blijft zich inzetten voor betrouwbare en zo weinig mogelijk ingrijpende manieren om prostaatkanker op te sporen.

Samengevat:
Volgens Europees onderzoek zou 2-jaarlijkse PSA meting bij alle mannen in Nederland tussen 55 en 59, 300 doden per jaar schelen. PKS heeft enkele aantekeningen bij dit onderzoek:• Dit cijfer kan alleen gehaald worden als 100% van de mannen in deze leeftijdscategorie meedoen aan de screening

Tegenover mogelijke winst van PSA screening staan ook nadelen en die betreffen onnodige ongerustheid, overdiagnostiek en overbehandeling. Men dient zich te realiseren:

• Een verhoogd PSA betekent lang niet altijd prostaatkanker.
· De diagnose prostaatkanker is ingrijpend voor mannen en hun naasten, maar ongeveer 80% van alle prostaatkankers gedraagt zich weinig agressief en heeft lang niet altijd actieve behandeling nodig.
· Een flinke groep mannen wordt i.v.m. een verhoogde PSA-waarde blootgesteld aan ongerustheid, biopten en behandeling, terwijl de prostaatkanker onontdekt ook geen problemen had gegeven.
· 20% van de prostaatkankers is wel agressief. Deze worden lang niet allemaal gevonden met een screeningsinterval van 2 jaar. Een deel van de mannen wordt dus ten onrechte gerustgesteld.
· De meest agressieve prostaatkankers produceren soms weinig PSA. Zij kunnen bij PSA screening gemist worden.
Deze mannen worden ten onrechte gerustgesteld door een normale PSA uitslag.

Individueel onderzoek:
· Wij adviseren elke man die plasklachten heeft of ongerust is over mogelijke prostaatkanker om contact op te nemen met de huiarts.
· De objectieve voor- en nadelen van individuele meting van PSA zijn te vinden op de website van Blue Ribbon en Prostaatkankerstichting.nl