skip to Main Content

Innovatie in Meander

Dr. John de Klerk

Dr. Anko Kooistra

Femke Intema

Al een tijdje is het wat stil rond het lopende RARE-onderzoek. Daarin wordt de behandeling van uitgezaaide prostaatkanker in de botten met Radium vergeleken met de behandeling met Rhenium zoals die wordt aangemaakt in het laboratorium in Meander Medisch Centrum in Amersfoort.

Toen de redactie van Nieuws eerder dit jaar door regionale vrijwilligers werd getipt over een bijzondere manier waarop de PSMA PET-scan wordt ingezet in Meander om de diagnose van prostaatkanker te stellen, was er een tweede reden om in gesprek te gaan met artsen in Meander. In dit artikel een verslag van een gesprek met uroloog Dr. Anko Kooistra, nucleair geneeskundige Dr. John de Klerk en onderzoekster Femke Intema.

Protocollen zijn gestolde historie

We schreven er al eerder over dat Meander actief is met nieuwe ontwikkelingen, zie bijvoorbeeld Nieuws 21 uit december 2016. Op de vraag waarom Meander Medisch Centrum kennelijk zo actief is om nieuwe initiatieven op te zetten antwoordt Anko Kooistra: ‘Wij handelen volgens de richtlijnen maar feitelijk zijn protocollen per definitie gestolde historie. Als je vooruitgang wilt maken met de behandelmogelijkheden dan zal je niet alleen moeten doen wat je altijd al deed, maar verder moeten kijken. Zonder de veiligheid die het bestaande protocol biedt geweld aan te doen.’

Rhenium

John de Klerk: ‘Een goed voorbeeld is het RARE-onderzoek. Sinds 2014 wordt het door Bayer geproduceerde Radium-223-dichloride uitgebreid ingezet om -levensverlengend- patiënten met uitgezaaide prostaatkanker in de botten te behandelen. Dat is de standaard en die kost € 26.000,- voor zes behandelingen. Wij maken voor € 5.000,- zelf in ons gecertificeerde lab Rhenium-188-HEDP. Dat is geen zogenaamde alfastraler zoals Radium maar een bèta-straler. Die straling is minder agressief maar dringt wel dieper in de tumor door. Het RARE-onderzoek is een wetenschappelijk onderzoek, waar we samen met VUmc voor de wetenschappelijke coördinatie en Radboudumc voor de kostenbaten analyse, in beeld gaan brengen of en zo ja welke verschillen de beide behandelingen opleveren.’ Op de vraag waarom het zo stil blijft rond het onderzoek is De Klerk duidelijk: ‘We maken het Rhenium-188-HEDP hier zelf in Amersfoort. De basisgrondstof, wolfraam-188, heeft echter helaas leveringsproblemen gekend. Die zijn opgelost waardoor we op korte termijn weer patiënten in het onderzoek kunnen opnemen. Het onderzoek wordt afgerond zodra we 400 patiënten hebben behandeld. De helft krijgt Rhenium-188-HEDP. Het klinkt misschien gek maar dan moeten we ook nog knokken om voldoende patiënten te includeren want op het gebied van de behandeling van naar de botten uitgezaaide prostaatkanker worden veel door de geneesmiddelenindustrie gesponsorde studies uitgezet. Ook in Nederland.’

In die gevallen waarin de MRI geen afwijking laat zien en er toch sterke verdenking is op prostaatkanker zou de PSMA-PET scan zeker van waarde kunnen zijn

Regionale samenwerking urologische kankerzorg

Sinds januari 2019 werken Meander Medisch Centrum, Tergooi en UMC Utrecht samen op het gebied van urologische kankerzorg. Door het bundelen van kennis en ervaring werken de drie ziekenhuizen gezamenlijk aan de zorg voor mensen met blaas-, nier-, testis- en prostaatkanker in de regio Utrecht. Wekelijks worden patiënten met elkaar besproken in een MDO, de zorg wordt op elkaar afgestemd en de ziekenhuizen informeren elkaar over de laatste stand van de wetenschap. Door (anoniem) medische gegevens te vergelijken zoeken de ziekenhuizen naar best practices.

Hierbij is elk ziekenhuis gespecialiseerd in de volgende chirurgische ingrepen:

  • Prostaat verwijderen (RALP) in Meander Medisch Centrum
  • Teelbalkanker (na diagnose) en blaas verwijderen (cystectomie) in het UMC Utrecht
  • Nieroperaties in Tergooi

Met een zogenaamde dubbele console op de Da Vinci operatierobot worden door totaal vier operateurs in koppels van twee de prostaatverwijderingen uitgevoerd. In 2019 waren dat in totaal 121 operaties in Meander Medisch Centrum aldus Dr. Anko Kooistra. De samenwerking werpt in die zin vruchten af want in 2018 betrof het nog 47 operaties (zie ook Nieuws nr. 33, december 2019)

PSMA-PET scan van de prostaat

Anko Kooistra: ‘De nieuwste richtlijn prostaatkanker adviseert sinds kort om bij verdenking op prostaatkanker eerst een MRI te maken. Als er een verdachte laesie (afwijkend weefsel, red.) is, kan er gericht gebiopteerd worden. Als de MRI negatief is, volgen er vaak willekeurige biopten verspreid door de prostaat omdat de MRI de laesie soms niet laat zien.Het komt geregeld voor dat ondanks dat de MRI en de willekeurige biopten geen kanker laten zien, er toch een verdenking blijft. Bijvoorbeeld als de PSA toch verhoogd blijft of verder oploopt.’

Onderzoekster Femke Intema: ‘De PSMA-PET scan wordt momenteel gebruikt om zeer accuraat kleine metastasen te detecteren. Er zijn echter aanwijzingen dat met de PSMA-PET scan de prostaat zelf ook goed te beoordelen is.  Zoals elke techniek ook zijn beperkingen heeft, is dat bij de PSMA-PET scan dat ongeveer 10% van de patiënten onvoldoende PSMA produceert op het celoppervlak om een betrouwbare scan te krijgen. Echter in die gevallen waarin de MRI geen afwijking laat zien en er toch sterke verdenking is op prostaatkanker zou de PSMA-PET scan zeker van waarde kunnen zijn. Dat geldt ook als de MRI niet gemaakt kan worden vanwege metaal in het lichaam of claustrofobie. Een PSMA-PET scan wordt door de laatstgenoemde groep patiënten als minder bedreigend of benauwend ervaren.’

Onderzoek accuratesse PSMA-PET scan versus MRI

‘We hebben een retrospectief onderzoek gedaan naar de accuratesse van de PSMA-PET scan om prostaatkanker te detecteren en dat vergeleken met de MRI. Daarnaast hebben we ook gekeken of de PSMA-PET scan van waarde is om uitbreiding van de tumor buiten de prostaat en in de zaadblaasjes te beoordelen. Bij 69 mannen waarbij er reeds een PSMA-PET en MRI van de prostaat gemaakt was hebben we de PSMA-PET scan opnieuw, geblindeerd voor alle andere uitslagen, laten beoordelen door twee verschillende specialisten en de resultaten vergeleken met de MRI en met de uitslagen van biopten of de prostatectomie. De PSMA-scan bleek minimaal even goed in het herkennen van de laesie en liet ongeveer even vaak een onterecht positieve uitslag zien als de MRI. Als het ging om de beoordeling van uitbreiding van tumor buiten de prostaat of in de zaadblaasjes waren de resultaten ook vergelijkbaar. De PSMA-PET scan kan dus ook voor de primaire detectie van prostaatkanker gebruikt worden’, aldus Femke Intema.

Het lijkt een veelbelovend alternatief voor lokale detectie en stadiëring van prostaatcarcinoom

Meer tumoren gevonden

Anko Kooistra: ‘Een volgende stap is om te zien of het ook mogelijk is om een biopt te nemen gericht op de PSMA-PET beelden. De software die we gebruiken om MRI te fuseren met echo hebben we aangepast zodat de PET ook met de echo gefuseerd kan worden. Op deze wijze is het mogelijk om gericht de laesie die zichtbaar is op de PSMA-scan te biopteren. Sinds najaar 2019 brengen we dit in de praktijk. De eerste resultaten (ca. 20 patiënten) laten zien dat we bij ongeveer een derde van deze mannen een tumor vinden die bij MRI niet herkend was (en vaak ook niet uit willekeurige biopten kwam). Hieronder ook significante tumoren met een Gleasonscore van 7 of hoger. Bij een deel van de patiënten toont de PSMA-scan echter een afwijking waarvan de gerichte biopten geen klinisch significante pathologie laten zien maar bijvoorbeeld ontsteking of een niet agressieve (laaggradige) prostaatkanker.

Voor zover ons bekend zijn wij het enige ziekenhuis dat PSMA-PET fusie geleide biopten verricht. Het lijkt een veelbelovend alternatief voor lokale detectie en stadiëring van prostaatcarcinoom.’ Femke Intema: ‘Een volgende interessante vraag is hoe de PSMA-PET scan zich verhoudt tot MRI bij mannen waarbij nog geen biopten gedaan zijn.

De volgende stap zal zijn om hier een onderzoek naar te verrichten.’

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Back To Top
X