skip to Main Content
Dr. Shafak Aluwini is radiotherapeut-oncoloog en onderzoeker, gespecialiseerd in de behandeling van prostaatkanker.

Twee nieuwe studies

In de brede gang naar de Afdeling Radiotherapie gaan de meeste passanten schuil achter een mondkapje. De tweede Coronagolf is niet te ontkennen op deze 9e oktober. Na het inmiddels vertrouwde kennismaken-zonder-handenschudden gaat dr. Aluwini ons voor naar een leslokaal. Ruim genoeg om elkaar ‘kaploos’ te aanschouwen. Dat praat wel zo makkelijk.

Dr. Aluwini geeft leiding aan twee recent gestarte onderzoeken: de ADOPT en de PERYTON. Patiënten die voldoen aan de criteria van één van de studies kunnen doorverwezen worden voor deelname. (zie informatie in Kader)  Beide studies betreffen voor Nederland, en zelfs wereldwijd, unieke onderzoeken. Vanzelfsprekend stemt dat trots, een gevoel waarin het onderzoeksteam bevestigd wordt door de nodige belangstelling vanuit het buitenland.

De studies richten zich op patiënten die eerder behandeld zijn wegens prostaatkanker (met een operatie of bestraling) en bij wie zich een recidief openbaart. De omschrijving van beide studies staat op de website van het UMCG:

Hormoontherapie verder uitstellen

De ADOPT-studie richt zich op patiënten (18+ en in goede conditie) met uitzaaiingen (maximaal vier in lymfeklieren en/of botten; indien alleen botuitzaaiingen maximaal drie). Onderzocht wordt of zij baat zullen hebben bij bestraling op deze uitzaaiingen in combinatie met kortdurende hormonale therapie (gedurende zes maanden). Nu krijgt deze patiëntengroep een uitgestelde behandeling, waarbij bij verdere uitbreiding van uitzaaiingen of klachten van uitzaaiingen pas plaats is voor levenslange hormoontherapie. Een behandeling met veel bijwerkingen. Het doel van de ADOPT-studie is om met gerichte bestraling en kortdurende hormoontherapie, de langdurige hormoontherapie nog verder uit te stellen en verdere spreiding van de uitzaaiingen te remmen.

Beide studies betreffen voor Nederland, en zelfs wereldwijd, unieke onderzoeken

De PERYTON-studie onderzoekt of de effectiviteit (genezingskans) van lokale radiotherapie bij patiënten met een lokale terugkeer van prostaatkanker na eerdere verwijdering van de prostaat te verhogen is. Onderzocht wordt of dit kan worden bereikt door de bestralingsdosis per dag te verhogen met in totaal een kleiner aantal behandelingen (hypofractionering), bij patiënten die vooraf zijn geselecteerd met een PSMA-PET/CT scan. Het aantal bestralingen kan hiermee worden verlaagd van 35 keer (in zeven weken) naar 20 keer (in vier weken).

Opkomst PSMA-PET/CT-scan

Dr. Shafak Aluwini is radiotherapeut-oncoloog en onderzoeker, gespecialiseerd in de behandeling van prostaatkanker. Hij onderzocht hoe het aantal bestralingen en ziekenhuisbezoeken kan worden teruggedrongen voor uitwendige bestralingen alleen, en voor de combinatie uitwendige radiotherapie met brachytherapy. ‘Nieuws’ nr. 21 publiceerde erover en omschreef Aluwini’s missie: ‘de behandeling moet hard zijn voor de kanker, maar mild voor de patiënt. Met al onze onderzoeken en vernieuwingen staat de kwaliteit van leven van de patiënt na de behandeling voorop.’

Het aantal bestralingen kan hiermee worden verlaagd van 35 keer naar 20 keer

Die drijfveer is eveneens zichtbaar in de ADOPT en PERYTON. De daarin geformuleerde onderzoeksvragen kwamen op na de introductie van de PSMA-PET/CT-scan in 2015. De PSMA-scan laat eerder afwijkingen zien dan de voorheen gebruikte beeldvorming. Ter illustratie: vanaf een PSA-waarde van > 0,2 is in 1/3 van de patiënten een kans dat er op een PSMA-PET/CT-scan iets te zien is, en bij een waarde van > 0,5 is dat > 50%.

Dr. Aluwini: ‘We zagen afwijkingen in een vroeger stadium, maar toen hadden wij daarvoor nog geen beleid. Overleg, over mogelijke studies om de inzet van de PSMA-PET/CT voor het verbeteren van de behandeling van prostaatkanker patiënten te onderzoeken, nam twee jaar in beslag. Daarna konden de studies worden opgezet. In 2019 ontvingen we voor beide studies financiering vanuit het KWF.’

Een reden waarom deze beide onderzoeken juist in Nederland kunnen plaatsvinden is de grote beschikbaarheid van de PSMA-scan in Nederland op het totaal van de bevolking: In 70% van de ziekenhuizen is er de mogelijkheid om deze scans uit te voeren. In veel andere Europese landen is dit percentage rond 20%. Dit maakt de mogelijkheid voor deze onderzoeken uniek en kan de buitenlandse belangstelling voor het onderzoek mede verklaren.

KWF subsidieert

In de ADOPT-studie  participeren op dit moment al ziekenhuizen in Nijmegen, Den Haag, Maastricht, Deventer en Arnhem. Eind 2020 zullen ook Leeuwarden en Zwolle open gaan. Eindhoven, Leiden en Tilburg zullen daarna volgen. Ook de PERYTON studie zal in verscheidene centra in Nederland gaan plaatsvinden.

Een argument om niet aan ADOPT deel te nemen is volgens sommige urologen dat de hormoontoediening die er onderdeel van is ook vervelende bijwerkingen kan hebben. Dr. Aluwini stelt daar de grotere kans op verbetering van de ziektecontrole tegenover. Daarnaast is het doel om de langdurige hormoontoediening uit te stellen. Bovendien subsidieert het KWF slechts onderzoek dat ‘in het belang is van de patiënt’.

Een belangrijk aanvullend argument voor dit onderzoek is naar zijn mening dat het bijdraagt aan de totstandkoming van standaard-beoordeling van de uitkomsten van de PSMA-PET/CT-scans. Aluwini: ‘De kwaliteit van PSMA-scans is redelijk uniform, maar het verschil zit in de interpretatie en beoordeling van de beelden’.

Dr. Aluwini benadrukt dat doordat mensen langer leven, de ‘winst’ van tijdig testen bij een recidief na een operatie toeneemt. Het is jammer indien patiënten met een recidief vastgesteld door middel van een PSA-stijging te horen krijgen ‘wacht nog maar even, misschien valt het mee en dan bespaar je de bestraling’.

‘Tegen een patiënt van 75+ die postoperatief een lage Gleason-score heeft en bij wie geen ingroei buiten het prostaat kapsel is aangetoond, zeg ik ook wacht maar af. Maar na drie keer een stijging van de PSA-waarde is het beter om actie te ondernemen.’

Vijf patiënten behandeld

Aan de ADOPT-studie kunnen 280 en aan PERYTON 538 patiënten deelnemen. Ondanks de belemmeringen door de Corona-pandemie zijn voor de in maart 2020 gestarte ADOPT-studie inmiddels 32 deelnemers geïncludeerd.

De PERYTON-studie is september dit jaar gestart. Tot de datum van ons gesprek zijn vijf patiënten behandeld, allen nog in Groningen.

In een vervolgonderzoek van de in deze studies geïncludeerde patiënten wordt bloed verzameld. De onderzoekers hopen in de toekomst via aanvullend specialistisch bloedonderzoek inzicht te verkrijgen in veranderingen in het bloed die voorspellend kunnen zijn voor het effect van de behandeling. Zo zou je kunnen voorspellen welke patiënten wel en niet goed reageren op de behandeling. Hiervoor is inmiddels ook bij het KWF een aanvraag ingediend.

Jan Jansen is Regiocoördinator Noord Nederland

Bert Westerink is redactielid Nieuws

Voor deelname komen patiënten in aanmerking die niet eerder een behandeling met chemo of hormonen ondergingen.

In een toelichting op de toekenning van gelden voor de ADOPT en PERYTON-studie tekende KWF op:

‘Beide projecten zijn verschillend maar zoeken antwoord op de vraag “wat te doen als prostaatkanker na de behandeling (vaak een operatie en bestraling) tóch weer terugkeert”. Aluwini: Dat kan na zes maanden zijn, maar ook na zeven jaar. Als de ziekte terugkeert na een operatie (‘recidief’) dan lees je dat in eerste instantie af in het bloed. De concentratie aan PSA-eiwit stijgt dan. De PSA-test vertelt je echter niets over de plek van terugkeer, of hoever gevorderd de ziekte is. Nu bestralen we dan nog eens ‘blind’ het operatiegebied. In 50% van de gevallen levert dat alsnog genezing of controle van de ziekte op, maar dat kan beter sinds de PSMA-scan. Die brengt ons op de vraag ‘als je iets heel kleins ziet, mogelijk een uitzaaiing, moet je daar dan ook iets mee? En hoef je niets te doen als je niets ziet? Hierop richt zich het ADOPT-project: ‘We verwachten dat we recidief patiënten met maximaal vier uitzaaiingen op een PSMA-scan nog altijd gericht kunnen behandelen en voor een deel van de patiënten zelfs genezend. Dat doen we door naast de bestraling zes maanden hormoontherapie te geven. Wij denken dat dit een hele goede kans geeft dat patiënten langdurig ziektevrij zijn. En dat we dus weg kunnen blijven van levenslange hormoonbehandeling of andere dure behandelingen met veel bijwerkingen.’

‘De PERYTON-studie richt zich op de groep (geopereerde) patiënten waarbij na terugkeer van de kanker blind op het operatiegebied wordt bestraald. Zoals gezegd, 50% heeft daar geen baat bij maar ondervindt wel de bijwerkingen. We denken dat we met PSMA dat onderscheid beter vooraf kunnen maken en patiënten met uitzaaiing daaruit kunnen halen. In deze studie voegen we daaraan toe dat we de effectieve stralingsdosis verhogen: minder vaak bestralen, maar met hogere dosis per keer. Dus een methode om vooraf de juiste patiënten te selecteren voor bestraling én gericht op effectievere behandeling.’

De website van het UMCG biedt aanvullende informatie, onder meer een uitgebreide patiëntenbrief:

https://www.umcgradiotherapie.nl/onderzoek/klinische-studies/adopt-studie

https://www.umcgradiotherapie.nl/onderzoek/klinische-studies/peryton-studie

Back To Top