skip to Main Content

Door: Harm Kuipers en Rien Knol

De behandeling van prostaatkanker is in de laatste tien jaar aanmerkelijk uitgebreid, met name voor patiënten waarbij de tumor niet meer op hormoonbehandeling reageert.

In dat geval wordt van tumor castratieresistentie of CRPC gesproken (Castration Resistent Prostate Cancer). Juist voor de groep CRPC-patiënten zijn er in de laatste tien jaar verschillende behandelopties bijgekomen. Een middel dat sinds november 2020 in Nederland wordt vergoed en in trials gebruikt wordt is Olaparib, een zogenaamde PARP remmer.

PARP staat voor poly-ADP-ribose-polymerase en is een eiwit dat in de cel DNA-schade moet repareren. Die schade kan ontstaan bij het kopiëren van DNA tijdens de normale celdeling. PARP-remmers zorgen ervoor dat het PARP-eiwit deze DNA-schade in kankercellen niet kan repareren, waardoor de kankercel doodgaat. In gezonde cellen treedt minder DNA-schade op en hebben PARP-remmers minder effect.

Olaparib in vergelijkende studie onderzocht
In een gerandomiseerd onderzoek (de PROfound-studie) werd olaparib vergeleken met zogenaamde nieuwe hormoonbehandelingen (abirateron of enzalutamide)(3). Aan dit onderzoek deden patiënten mee met uitgezaaide castratie-resistente prostaatkanker, bij wie de ziekte was teruggekeerd na eerdere behandelingen, waaronder nieuwe hormoonbehandelingen. Al deze patiënten hadden een mutatie in ten minste één van de 15 meest voorkomende DNA-reparatiegenen, zoals de genen met de namen BRCA-1, BRCA-2 of ATM.
Bij mannen die olaparib kregen bleef de ziekte gemiddeld langer weg dan bij degenen die behandeld werden met abirateron of enzalutamide.(3) Ook bleven ze langer in leven.(4,5)
De patiënten in de PROfound studie konden olaparib relatief goed verdragen. De meest voorkomende bijwerkingen waren (bij meer dan 20% van de patiënten) bloedarmoede, misselijkheid, vermoeidheid of krachtverlies, verminderde eetlust of diarree. De meeste mannen (80%) konden, ondanks deze bijwerkingen, behandeld blijven worden met olaparib (3).
Er lopen op dit moment meerdere onderzoeken met PARP-remmers bij prostaatkanker, waarvan de resultaten op termijn belangrijk kunnen zijn voor/in Nederland.

PARP remmer werkzaam bij een BRCA mutatie
Bij ongeveer 15 tot 25 procent van de mannen met prostaatkanker is er sprake van een mutatie in genen die een rol spelen bij DNA-reparatie, zoals de genen met namen als BRCA1, BRCA2 en ATM (1). Fouten in het DNA, die ontstaan tijdens de normale celdeling, kunnen daardoor niet goed meer gerepareerd worden.
Om te bepalen of iemand een BRCA-mutatie heeft kan de behandelend arts besluiten om een test aan te vragen, bijvoorbeeld bij diagnose, als er uitzaaiingen ontstaan of als de tumor niet meer reageert op hormonale therapie (CRPC). Voor die test wordt een biopt uit de tumor genomen om een DNA-analyse uit te voeren.
Als een mutatie van een bepaald gen alleen in het tumorweefsel voorkomt, heet dat een somatische mutatie. Een genafwijking kan echter ook al bij de geboorte in alle cellen van het lichaam aanwezig zijn. Dat wordt een kiembaanmutatie genoemd. Mannen met een BRCA-kiembaanmutatie die prostaatkanker krijgen, hebben bij diagnose vaker een slechtere prognose. Ze hebben dan bijvoorbeeld een sneller groeiende, agressievere tumor (hogere Gleason-score), of de tumor bevindt zich bij diagnose vaak in een gevorderd stadium (2).
Een BRCA-kiembaanmutatie kan aan kinderen worden doorgegeven, die dan mogelijk een verhoogd risico hebben op bepaalde vormen van kanker, zoals prostaatkanker, borstkanker, eierstokkanker of alvleesklierkanker.

Bronnen:
1) https://oncogen.nl/mannen/prostaatkanker-en-erfelijke-aanleg/
2) Na R, et al. Germline mutations in ATM and BRCA1/2 distinguish risk for lethal and indolent prostate cancer and are associated with early age at death. Eur Urol 2017;71(5):740-7.
3) De Bono JS, et al, Olaparib for Metastatic Castration-Resistant Prostate Cancer, N Engl J Med. 2020 May 28;382(22):2091-2102.
4) De Bono JS, et al. Final overall survival (OS) analysis of PROfound: olaparib vs physician’s choice of enzalutamide or abiraterone in patients (pts) with metastatic castration-resistant prostate cancer (mCRPC) and homologous recombination repair (HRR) gene alterations. Ann of Oncol 2020;31(suppl4):S507-S549.
5) Hussain M, et al. Survival with Olaparib in Metastatic Castration-Resistant Prostate Cancer, N Engl J Med. 2020 Dec 10;383(24):2345-2357.

De link naar het wetenschappelijke artikel >> 

Back To Top