Chemotherapie bij prostaatkanker
Bij uitgezaaide prostaatkanker krijg je bijna altijd hormoontherapie. Die remt de groei van kankercellen door het testosteron in je lichaam te verlagen. Maar soms werkt hormoontherapie op zichzelf niet genoeg, of niet meer. Dan kan chemotherapie een aanvullende behandeling zijn.
Het woord chemotherapie roept bij veel mannen meteen een heftig beeld op: haaruitval, misselijkheid, dagenlang ziek zijn. Voor prostaatkanker valt dat vaak mee, al is dat per persoon verschillend. Op deze pagina lees je wat chemotherapie precies inhoudt, voor wie het wordt ingezet, welke bijwerkingen je kunt verwachten en hoe andere mannen dit hebben ervaren.
“Door de chemo vielen mijn nagels uit, en ik was één week echt beroerd.”
Wat is chemotherapie?
Chemotherapie is een behandeling met cytostatica: medicijnen die kankercellen doden of hun groei afremmen. Cytostatica komen via je bloed bijna overal in je lichaam, en kunnen daardoor ook de meeste uitzaaiingen bereiken.
Het nadeel is dat cytostatica niet alleen kankercellen raken, maar ook gezonde cellen die snel delen. Dat verklaart de bijwerkingen die bij chemotherapie horen.
Je krijgt de cytostatica via een infuus, meestal eens in de 3 weken. Daarnaast krijg je tabletten prednison, een ontstekingsremmer, en voorafgaand aan het infuus nog andere medicijnen om bijwerkingen zoveel mogelijk te voorkomen.
Voor wie is chemotherapie geschikt?
Je behandelaar kan chemotherapie voorstellen in twee situaties:
- Je hebt castratieresistente prostaatkanker: de hormoontherapie werkt niet meer voldoende, en een andere aanvullende hormoontherapie is niet (meer) genoeg.
- Er zijn bij de diagnose al veel uitzaaiingen. Dan kun je soms meteen starten met een combinatie van hormoontherapie en chemotherapie.
Chemotherapie krijg je bij prostaatkanker altijd bovenop je hormoontherapie, nooit in plaats daarvan. Je lichaam blijft baat hebben bij een zo laag mogelijk testosterongehalte, ook tijdens de chemotherapie.
Chemotherapie is niet de enige aanvullende behandeling. Ook een andere hormoontherapie of radionuclidetherapie (radioactieve medicijnen) kunnen mogelijkheden zijn. Welke behandeling het beste bij jou past, bepaal je samen met je behandelaar.
Hoe ziet de behandeling eruit?
- Je krijgt de cytostatica via een infuus, meestal elke 3 weken.
- Voorafgaand aan het infuus krijg je medicijnen om bijwerkingen zoals misselijkheid te beperken.
- Je krijgt daarnaast tabletten prednison.
- Hoeveel kuren je krijgt en hoe lang de behandeling duurt, verschilt per persoon. Je behandelaar bespreekt dit met je en houdt tijdens de behandeling in de gaten hoe je erop reageert.
Bijwerkingen van chemotherapie
Chemotherapie geeft over het algemeen meer bijwerkingen dan hormoontherapie. Door goede voorzorgsmaatregelen vooraf hebben de meeste mannen daar minder last van dan ze vooraf verwachten. Bijwerkingen die vaker voorkomen zijn:
- bloedarmoede
- minder aanmaak van witte bloedcellen, waardoor je gevoeliger bent voor infecties
- zenuwpijn in vooral handen en voeten (neuropathie)
- benauwdheid
- misselijkheid en braken
- diarree
- spierpijn
- vochtophoping (oedeem)
- vermoeidheid
Er bestaan ook minder vaak voorkomende bijwerkingen die ernstiger kunnen zijn. Bespreek altijd met je behandelaar wat je in jouw situatie kunt verwachten, en welke klachten reden zijn om contact op te nemen.
Omgaan met de behandeling
Vermoeidheid is een van de bijwerkingen waar mannen tijdens chemotherapie het meest mee te maken krijgen, en die kan ook invloed hebben op andere dingen, zoals je zin in seks. Het helpt om op tijd hulp te vragen: bij je naasten, maar ook bij lotgenoten die hetzelfde traject doorlopen of hebben doorlopen.
Sommige mannen merken dat aanvullende zorg, zoals ontspanningsoefeningen, hen helpt om zich beter te voelen tijdens de behandeling. Bespreek met je behandelaar wat voor jou een goede aanvulling kan zijn.
Kijk bij lotgenotencontact welke mogelijkheden er zijn om in contact te komen met mannen die deze behandeling ook doormaken of hebben doorgemaakt.
Hormonale en chemotherapeutische behandelmogelijkheden
Op dinsdag 8 juni 2021 zond de Prostaatkankerstichting een webinar uit o.l.v. presentator Erik van Muilekom, verpleegkundig specialist AGZ. Het eerste onderwerp is: hormonale en chemotherapeutische behandelmogelijkheden. Gasten: Roderick van den Bergh (uroloog), Addy van de Luijtgaarden (internist-oncoloog), Rien Knol en Gijs van Banning (ervaringsdeskundigen).
Het tweede onderwerp is scantechnieken en radiotherapeutische mogelijkheden.
Gasten: Jules Lavalaye (nucleair geneeskundige), Jochem van der Voort van Zyp (radiotherapeut), Ton Podt en Rien Knol (ervaringsdeskundigen)
Veelgestelde vragen over Active Surveillance bij prostaatkanker
Hormoontherapie verlaagt het testosteron in je lichaam, waardoor prostaatkankercellen minder groeisignalen krijgen. Chemotherapie werkt anders: de medicijnen (cytostatica) doden kankercellen rechtstreeks of remmen hun groei, via het hele lichaam. Bij prostaatkanker krijg je chemotherapie altijd in combinatie met, en niet in plaats van, hormoontherapie.
Dit is prostaatkanker die niet meer goed reageert op hormoontherapie. Dat merk je bijvoorbeeld aan een stijgende PSA-waarde, groei van uitzaaiingen op een scan, of terugkerende klachten. Sommige kankercellen worden dan extra gevoelig voor het beetje testosteron dat je lichaam nog aanmaakt, waardoor ze weer kunnen groeien.
Er blijven altijd kankercellen die gevoelig zijn voor testosteron. Daarom is het belangrijk dat het testosterongehalte in je bloed laag blijft, ook tijdens de chemotherapie.
Meestal krijg je de cytostatica via een infuus eens in de 3 weken. Hoeveel kuren je in totaal krijgt, verschilt per persoon en wordt door je behandelaar bepaald.
Haarverlies komt voor, maar is niet bij iedereen hetzelfde en hangt af van het gebruikte medicijn. Bespreek met je behandelaar wat je bij jouw medicijn kunt verwachten.
Ja. Andere aanvullende behandelingen zijn een andere hormoontherapie of radionuclidetherapie (radioactieve medicijnen), en soms deelname aan wetenschappelijk onderzoek. Welke optie het beste bij jou past, bespreek je met je behandelaar.
Dat verschilt sterk per persoon en hangt af van hoeveel last je hebt van bijwerkingen zoals vermoeidheid. Overleg met je werkgever en behandelaar over wat haalbaar is. Kijk ook bij werk en prostaatkanker.
“Ik heb gelukkig nauwelijks last gehad van de chemo. De behandeling werkt heel goed en het contact met mijn behandelend arts is ook prima.”
— Ludo
Ervaringsverhalen
Steun de Prostaatkankerstichting
U kunt de Prostaatkankerstichting op allerlei manieren steunen, bijvoorbeeld door te doneren, vrijwilliger te worden of een schenking of nalatenschap te doen.