Operatieve verwijdering van de prostaat
Bij prostaatkanker kan de uroloog voorstellen om de hele prostaat operatief te verwijderen. Dit heet ook wel een radicale prostatectomie. Op deze pagina lees je wat de operatie inhoudt, hoe deze verloopt, wat je kunt verwachten na de ingreep en wat de mogelijke gevolgen zijn.
Wat is een radicale prostatectomie?
Bij deze operatie verwijdert de uroloog de hele prostaat, inclusief de zaadblaasjes. Soms haalt de arts ook de lymfeklieren in de buurt van de prostaat weg, bijvoorbeeld als er een verhoogd risico is dat de kanker zich daar ook bevindt. Na het verwijderen van de prostaat hecht de uroloog de blaas weer vast aan de plasbuis.
Voor wie is deze operatie geschikt?
Een operatie is een optie als de prostaatkanker nog beperkt is tot de prostaat, of net daarbuiten. Of een operatie mogelijk is, hangt onder andere af van:
- het stadium en de kenmerken van de tumor
- je lichamelijke conditie (de operatie gebeurt onder algehele narcose)
- de kans dat de uroloog de tumor volledig kan verwijderen
Je arts bespreekt met jou of een operatie in jouw situatie de beste keuze is, en wat de voor- en nadelen zijn ten opzichte van bijvoorbeeld bestraling.
Hoe verloopt de operatie?
De operatie kan op verschillende manieren gebeuren:
- Kijkoperatie met operatierobot (robotgeassisteerde prostatectomie). Dit is tegenwoordig de meest gebruikte techniek. De uroloog opereert via een paar kleine sneetjes in de buik, met behulp van een operatierobot (bijvoorbeeld de Da Vinci-robot). De robot geeft de arts een vergroot en scherp beeld en maakt heel precies opereren mogelijk.
- Open operatie. Hierbij maakt de uroloog een snee in de onderbuik om bij de prostaat te komen. Deze techniek wordt steeds minder vaak toegepast, omdat de kijkoperatie inmiddels net zo goede of betere resultaten geeft.
Je uroloog bespreekt met jou welke techniek in jouw ziekenhuis wordt gebruikt en waarom.
Zenuwsparende operatie
Rondom de prostaat lopen zenuwen die belangrijk zijn voor een erectie. Als de tumor daar niet te dicht bij zit, probeert de uroloog deze zenuwen zoveel mogelijk te sparen. Dit heet een zenuwsparende operatie. Het volledig verwijderen van de kankercellen blijft wel het allerbelangrijkste doel van de operatie: soms is zenuwen sparen daarom niet mogelijk of niet verstandig.
Wat kun je verwachten rond de operatie?
- Opname. Je wordt voor de operatie opgenomen in het ziekenhuis. De opnameduur verschilt per ziekenhuis en per situatie, en is bij een kijkoperatie vaak korter dan bij een open operatie.
- Blaaskatheter. Na de operatie krijg je een katheter om urine op te vangen, omdat de plasbuis weer moet genezen. Deze katheter blijft meestal een tot twee weken zitten. Voordat de katheter wordt verwijderd, controleert de uroloog eerst of de plasbuis goed is hersteld.
- Herstel. De eerste dagen en weken na de operatie kun je vermoeid zijn en hulp nodig hebben bij dagelijkse dingen zoals boodschappen doen of huishoudelijk werk. Vraag op tijd hulp aan familie, vrienden of buren.
- Weefselonderzoek. De verwijderde prostaat wordt onderzocht in het laboratorium. De uitslag hiervan bespreekt de uroloog met je, vaak op het moment dat de katheter verwijderd wordt. Soms is een aanvullende behandeling nodig, bijvoorbeeld bestraling.
“Met mijn keuze de prostaat te laten verwijderen ben ik heel blij. Naar mijn idee ben ik door het oog van de naald gekropen.”
Lees hier het verhaal van Marcel (59).
Mogelijke gevolgen en bijwerkingen
Een operatie kan gevolgen hebben voor je dagelijks leven. Niet iedereen krijgt dezelfde klachten: veel hangt af van je persoonlijke situatie en de gebruikte operatietechniek.
- Urineverlies (incontinentie). Direct na het verwijderen van de katheter ben je meestal in meer of mindere mate incontinent. Dit gaat vaak geleidelijk beter, mede door het trainen van de bekkenbodemspieren. Bekkenbodemfysiotherapie wordt daarom vaak standaard geadviseerd.
- Erectieproblemen. Ook als de zenuwen gespaard zijn, kan het maanden tot langer duren voordat erecties (deels) terugkeren. Er zijn verschillende behandelingen die hierbij kunnen helpen.
- Verlies van vruchtbaarheid. Na de operatie kun je op natuurlijke wijze geen kinderen meer verwekken, omdat de zaadblaasjes zijn verwijderd. Heb je een kinderwens? Bespreek dan vooraf met je arts de mogelijkheid om sperma te laten invriezen.
- Lymfoedeem. Als er ook lymfeklieren zijn verwijderd, kun je last krijgen van vochtophoping in de onderbuik en/of benen. Dit gebeurt niet bij iedereen.
De klachten zijn meestal het sterkst vlak na de operatie en verminderen in de maanden erna. Bespreek met je arts of gespecialiseerd verpleegkundige wat je kunt verwachten, en wees niet bang om onderwerpen als erectieproblemen, urineverlies en seksualiteit ter sprake te brengen. Deze gevolgen kunnen namelijk best impact hebben op je kwaliteit van leven.
Expertziekenhuizen voor prostaatkankeroperaties
Een radicale prostatectomie is een complexe operatie. De beste resultaten worden behaald als het medisch team gespecialiseerd is in prostaatkanker en veel ervaring heeft met deze operatie. De Prostaatkankerstichting hanteert daarom een minimum van 250 radicale prostatectomieën per jaar als richtlijn voor een expertziekenhuis. In Nederland zijn een aantal ziekenhuizen aangewezen als expertziekenhuis voor deze operatie.
Veelgestelde vragen
Dat verschilt per ziekenhuis en per situatie. Je uroloog kan je vertellen hoe lang de ingreep bij jou ongeveer gaat duren.
Een operatie is bedoeld om de kanker volledig te verwijderen. Toch kan het voorkomen dat het PSA later weer oploopt. Daarom blijf je na de operatie onder controle.
Dat verschilt per persoon en hangt onder andere af van of de zenuwen gespaard konden worden, je leeftijd en je situatie vóór de operatie. Herstel kan maanden tot langer duren, en er zijn behandelingen die kunnen helpen.
Bij de meeste mannen wordt het urineverlies geleidelijk minder, mede dankzij bekkenbodemtraining. Bij een klein deel blijft er blijvend urineverlies bestaan.
Ook interessant
Meer weten over wat Prostaatkankerstichting voor jou als patiënt kan betekenen?
Lees dan meer op onderstaande pagina’s of bekijk hier onze folder Prostaatkanker… Wat nu?’
Steun de Prostaatkankerstichting
Je kunt de Prostaatkankerstichting op allerlei manieren steunen, bijvoorbeeld door te doneren, vrijwilliger te worden of een schenking of nalatenschap te doen.