Welke onderzoeken krijg je bij prostaatkanker?
Als je mogelijk prostaatkanker hebt, volgen er verschillende onderzoeken. Dat kan spannend zijn. Op deze pagina leggen we stap voor stap uit wat je kunt verwachten en wat de onderzoeken betekenen.
Je leest hier welke onderzoeken er zijn, wat de uitslagen betekenen en hoe de diagnose wordt gesteld.
Snel naar
- Wanneer ga je naar de huisarts?
- PSA-test: wat betekent een verhoogde PSA?
- MRI-scan van de prostaat
- Biopsie: weefselonderzoek
- Onderzoek naar uitzaaiingen
- De diagnose prostaatkanker
- Stadium van prostaatkanker
- Veelgestelde vragen
Wanneer ga je naar de huisarts?
Vanaf ongeveer 50 jaar hebben mannen een verhoogd risico op prostaatkanker. Heb je klachten of twijfel je? Dan kun je naar de huisarts.
De huisarts kan je klachten bespreken, een lichamelijk onderzoek doen of een PSA-test uitvoeren. Als er aanwijzingen zijn voor prostaatkanker, word je doorverwezen naar het ziekenhuis. Meestal kom je dan bij een uroloog terecht. Dit is een arts gespecialiseerd in ziektes aan de urinewegen en de geslachtsorganen van de man.
PSA-test: wat betekent een verhoogde PSA-waarde?
De PSA-test is vaak het eerste onderzoek. PSA staat voor Prostaat Specifiek Antigeen. Dit is een eiwit dat in je bloed wordt gemeten.
Wat betekent de uitslag?
- Een PSA onder de 3 wordt vaak als normaal gezien
- Een hogere PSA kan verschillende oorzaken hebben. Bijvoorbeeld leeftijd, vergrote prostaat, ontsteking of prostaatkanker.
Belangrijk om te weten:
- Een hoge PSA betekent niet automatisch kanker
- Een lage PSA sluit kanker niet uit
Wil je precies weten wat jouw PSA-waarde betekent? Lees verder op de pagina over de PSA-test.
Waarom vroege opsporing belangrijk is
Prostaatkanker groeit meestal langzaam en geeft in het begin vaak geen klachten. Toch is het belangrijk om er op tijd achter te komen: hoe eerder je weet wat er aan de hand is, hoe meer behandelmogelijkheden er zijn en hoe kleiner de kans op zwaardere behandelingen of uitzaaiingen. Twijfel je of een PSA-test iets voor jou is of wil je meer weten over de voor- en nadelen van vroege opsporing en de PSA test? Lees dan onze pagina over vroege opsporing.
Test je kennis over prostaatkanker
Hoe werkt een MRI-scan van de prostaat?
Tegenwoordig wordt vaak eerst een MRI-scan gedaan voordat er andere onderzoeken volgen. Met een MRI kan de arts goed zien of er verdachte plekken in de prostaat zitten, hoe groot die zijn en waar eventueel verder onderzoek nodig is.
Tijdens het onderzoek lig je stil op een tafel die in een soort tunnel schuift. Het apparaat maakt behoorlijk wat geluid. Daarom krijg je meestal een koptelefoon op, zodat het wat minder storend is.
De MRI helpt de arts om gerichter te kijken en voorkomt soms dat er onnodig een biopsie moet worden gedaan.
Biopsie: weefselonderzoek
Als de MRI aanleiding geeft om verder te kijken, volgt meestal een biopsie. Daarbij haalt de arts kleine stukjes weefsel uit de prostaat. Dit gebeurt meestal via de anus of via de huid tussen de anus en de balzak.
Het doel van een biopsie is om zekerheid te krijgen. Alleen door het weefsel te onderzoeken kan worden vastgesteld of er daadwerkelijk sprake is van prostaatkanker. Het afgenomen weefsel wordt onderzocht door een patholoog in het laboratorium. Die bepaalt of het om kanker gaat en hoe agressief de tumor is.
Onderzoek naar uitzaaiingen
Wanneer er prostaatkanker is vastgesteld, onderzoekt de arts of de ziekte zich heeft verspreid. Dat gebeurt met verschillende scans, afhankelijk van jouw situatie.
Vaak wordt een PSMA PET-CT-scan gebruikt. Soms zijn ook een CT-scan of een botscan nodig. Met deze onderzoeken kan de arts zien of er uitzaaiingen zijn, bijvoorbeeld in de botten of lymfeklieren.
Lees meer over uitgezaaide prostaatkanker.
De diagnose prostaatkanker
De uitslagen van de onderzoeken bespreek je met je arts. Dat kan een intensief gesprek zijn, waarin veel informatie op je afkomt.
Het helpt om iemand mee te nemen naar dit gesprek. Twee horen meer dan één. Ook kan het fijn zijn om vooraf je vragen op te schrijven. Sommige mensen vragen of ze het gesprek mogen opnemen, zodat ze het later nog eens rustig kunnen terugluisteren.
Vragen die je kunnen helpen zijn bijvoorbeeld:
- Wat zijn mijn mogelijkheden?
- Wat zijn de voor- en nadelen?
- Wat betekent dit voor mijn situatie?
Meestal hoef je niet direct een beslissing te nemen over een behandeling. Je krijgt de tijd om alles rustig te overwegen.
Wat betekent mijn stadium van prostaatkanker
Van je arts hoor je in welk stadium de prostaatkanker is. En wat dat betekent voor jouw behandeling en vooruitzichten.
Prostaatkanker wordt als volgt ingedeeld:
- Lokale prostaatkanker (stadium 1 en 2)
- Doorgegroeide prostaatkanker (stadium 3)
- Uitgezaaide prostaatkanker (stadium 4)
Artsen gebruiken ook wel de TNM-indeling. Deze letters staan voor:
- T van tumor: hoe groot de tumor is en of de tumor is doorgegroeid in weefsel eromheen.
- N van node (lymfeklier): of er uitzaaiingen in de lymfeklieren zijn
- M van metastasen: zijn er uitzaaiingen ergens anders in het lichaam, zoals in de botten of andere organen.
Bekijk uitgebreide informatie over de stadiumindeling op kanker.nl.
Wat gebeurt er na de diagnose?
Na de diagnose bespreek je samen met je arts welke behandelingen mogelijk zijn. Daarbij kijk je niet alleen naar de medische kant, maar ook naar wat voor jou belangrijk is in het dagelijks leven.
Lees verder over:
Veelgestelde vragen
Je merkt prostaatkanker vaak niet in het begin. Daarom wordt het meestal ontdekt via onderzoek, bijvoorbeeld een PSA-test of een MRI-scan.
Als er een vermoeden is van prostaatkanker, volgt meestal aanvullend onderzoek in het ziekenhuis. Alleen met een biopsie kan definitief worden vastgesteld of het om kanker gaat.
Een verhoogde PSA-waarde betekent niet automatisch dat je prostaatkanker hebt. De waarde kan ook verhoogd zijn door:
- leeftijd
- een vergrote prostaat
- een ontsteking
Daarom is vaak aanvullend onderzoek nodig om zekerheid te krijgen.
De PSA-test is een belangrijk hulpmiddel, maar niet 100% betrouwbaar.
- Een hoge PSA betekent niet altijd kanker
- Een lage PSA sluit kanker niet volledig uit
Daarom wordt de PSA-test vaak gecombineerd met andere onderzoeken, zoals een MRI of biopsie.
Meestal wel.
Een MRI kan laten zien of er verdachte plekken zijn, maar alleen met een biopsie kan zeker worden vastgesteld of het om prostaatkanker gaat.
Soms besluit de arts dat een biopsie (nog) niet nodig is, afhankelijk van de situatie.
Een biopsie kan vervelend zijn, maar is meestal goed te verdragen.
Je krijgt vaak een plaatselijke verdoving. Na afloop kun je tijdelijk last hebben van:
- een beetje pijn
- bloed in urine of sperma
Deze klachten verdwijnen meestal vanzelf.
Dat verschilt per ziekenhuis.
Meestal krijg je de uitslag van een biopsie binnen enkele dagen tot twee weken. De arts bespreekt dan ook wat de uitslag betekent en wat de vervolgstappen zijn.
Het stadium wordt bepaald op basis van verschillende onderzoeken, zoals MRI, biopsie en scans.
Artsen gebruiken vaak de TNM-indeling. Die kijkt naar:
- de grootte van de tumor
- uitzaaiingen in lymfeklieren
- uitzaaiingen in andere delen van het lichaam
Het stadium is belangrijk voor de keuze van behandeling.
Na de diagnose bespreek je met je arts welke behandelingen mogelijk zijn.
Je hoeft meestal niet meteen te beslissen. Je krijgt de tijd om:
- informatie te verzamelen
- vragen te stellen
- na te denken over wat voor jou belangrijk is
Een keuzehulp kan hierbij helpen.