PSA-test bij prostaatkanker
De PSA-test is een eenvoudige bloedtest die de hoeveelheid Prostaat Specifiek Antigeen (PSA) in het bloed meet. PSA is een eiwit dat door de prostaat wordt aangemaakt. Een verhoogde PSA-waarde kan een aanwijzing zijn voor prostaatkanker, maar dat is niet altijd het geval. Ook een goedaardige vergroting of ontsteking van de prostaat kan zorgen voor een hogere waarde.
De test is vooral bedoeld om afwijkingen vroeg op te sporen, vaak voordat er klachten zijn. Omdat prostaatkanker in het begin meestal geen symptomen geeft, kan een PSA-test helpen om de ziekte in een vroeg stadium te ontdekken.
Op deze pagina vind je informatie over:
Andries Bakker, journalist bij Omrop Fryslân: “Ik ben zo blij dat ik er op tijd bij ben. En dat ik het nu kan navertellen.” Lees zijn verhaal.
Hoe werkt de PSA-test?
De test is eenvoudig: een arts of doktersassistent neemt een beetje bloed af uit je arm of door middel van een vingerprik. Dat bloed wordt in een laboratorium onderzocht op de hoeveelheid PSA (uitgedrukt in nanogram per milliliter bloed: ng/ml).
De uitslag krijg je meestal binnen enkele dagen. De arts bespreekt de waarde met je en legt uit of vervolgonderzoek nodig is.
Een PSA-waarde kan licht schommelen. Daarom is het belangrijk dat de test wordt uitgevoerd volgens de medische richtlijnen en dat de uitslag altijd in samenhang wordt beoordeeld met je leeftijd, prostaatgrootte en eventuele klachten.
Wanneer een PSA-test?
De test kan op eigen initiatief om te kijken of er sprake kan zijn van prostaatkanker zonder klachten, nadat je kennis hebt genomen van de voor- en nadelen.
De Prostaatkankerstichting raadt mannen van 50 tot 75 jaar aan om zich goed te informeren over de voor- en nadelen van de PSA-test en deze, indien gewenst, via de huisarts te laten uitvoeren.
Mannen met een verhoogd risico – bijvoorbeeld bij erfelijke aanleg (BRCA2-mutatie) of meerdere familieleden met agressieve prostaatkanker – wordt geadviseerd om vanaf 45 jaar regelmatig te testen. Herhaal de test tot 75 jaar.
Andere redenen om PSA te testen:
- bij plasklachten of andere signalen van prostaatproblemen;
- als prostaatkanker in de familie voorkomt;
- als controle na een behandeling van prostaatkanker.
Meer over risicofactoren: Verhoogd risico en erfelijkheid
Wat betekent de uitslag van een PSA-test?
- Een lage PSA-waarde (onder 3 ng/ml) is meestal normaal.
- Een waarde van 3 ng/ml of hoger is reden voor verder onderzoek.
De Nederlandse huisartsenrichtlijn (NHG, maart 2024) adviseert om bij een PSA-waarde van 3 ng/ml of hoger direct door te verwijzen naar een specialist.
De Prostaatkankerstichting ondersteunt dit advies.
Sommige internationale richtlijnen adviseren om de test eerst te herhalen, maar dat kan leiden tot onzekerheid en vertraging. Daarom pleiten wij voor snelle duidelijkheid via verwijzing naar een ziekenhuis waar een prostaat-MRI beschikbaar is.
Lees meer over vervolgonderzoek: Onderzoek en diagnose bij prostaatkanker
Wat gebeurt er bij een verhoogde PSA-waarde?
Als je een verhoogde PSA-waarde hebt, bespreekt de arts welke vervolgstappen nodig zijn. Dat kan zijn:
-
een echografisch onderzoek van de prostaat (in veel ziekenhuizen de eerste stap);
-
lichamelijk onderzoek van de prostaat (rectaal onderzoek);
-
een MRI-scan van de prostaat;
-
of een biopsie, waarbij kleine stukjes weefsel worden onderzocht op kankercellen.
De echo helpt de arts om de prostaat in beeld te brengen en kan ook nodig zijn voor het invullen van de risicocalculator.
Als de MRI geen afwijkingen laat zien, is verder onderzoek soms niet nodig. Bij een afwijkend beeld kan de arts gerichte biopten afnemen.
De voor- en nadelen van de PSA-test
De PSA-test heeft belangrijke voordelen, maar ook beperkingen. Het is goed om beide kanten te kennen voordat je besluit de test te doen.
Voordelen
- Vroege ontdekking: prostaatkanker wordt vaak gevonden voordat er klachten zijn. De kans op genezing is dan groter.
- Betere behandelkeuzes: bij vroege opsporing zijn minder zware behandelingen vaak voldoende.
- Minder sterfte: grootschalig onderzoek toont aan dat PSA-screening de kans op overlijden aan prostaatkanker bijna halveert.
- Kostenbesparing: vroege opsporing voorkomt dure, langdurige behandelingen in een later stadium.
- Bewustwording: mannen worden zich meer bewust van hun gezondheid en kunnen sneller actie ondernemen.
Nadelen
- Niet elke verhoogde PSA-waarde betekent kanker. Een verhoogde waarde kan ook veroorzaakt worden door een goedaardige vergroting of ontsteking, wat kan leiden tot onnodige ongerustheid of extra onderzoek.
- Bij een verhoogde psa is er in de meerderheid sprake van een niet agressieve tumor die geen behandeling nodig heeft. Zonder toepassing van de hieronder genoemde ontwikkelingen kan dat leiden tot over-diagnostiek en over-behandeling.
- Belastend vervolgonderzoek: bij een biopsie kunnen lichte complicaties optreden, zoals bloed bij urine of sperma.
Ontwikkelingen
Door nieuwe technieken zoals de prostaat-MRI en het gebruik van risico-calculators (zoals de Prostaatwijzer) kunnen artsen tegenwoordig beter onderscheid maken tussen gevaarlijke en ongevaarlijke vormen van prostaatkanker. Daardoor nemen de nadelen van overdiagnose en onnodige behandeling steeds verder af.
“1 op de 10 mannen krijgt in zijn leven prostaatkanker. Bij bijna 3 op de 10 mannen is de ziekte al uitgezaaid bij de diagnose.”
PSA-test: ja of nee?
De PSA-test is geen bevolkingsonderzoek. De keuze om de test te doen hangt af van je leeftijd, gezondheid en persoonlijke situatie.
Belangrijk is dat je:
- goed geïnformeerd bent over de voordelen en nadelen.
- samen met je arts beslist of de test zinvol is.
- de uitslag altijd bespreekt met een deskundige uroloog of huisarts.
Test je kennis over prostaatkanker
Prostaatkanker, feiten en cijfers
Hoe vaak komt prostaatkanker voor? Wanneer is een PSA-test zinvol? En wat betekenen verschillende PSA-waarden? In deze infographic zetten we de belangrijkste feiten en cijfers overzichtelijk op een rij. Zo zie je in één oogopslag hoe vaak prostaatkanker voorkomt, wanneer testen wordt aangeraden en wat de mogelijke voor- en nadelen zijn van een PSA-test.
Wel of geen PSA-test: wat vindt de uroloog
Wel of niet laten testen op prostaatkanker? Voor veel mannen een lastige keuze. Zeker nu er in de media verschillende geluiden te horen zijn. Roderick van den Bergh, uroloog in het Erasmus MC – Rotterdam, voorheen St Antonius Ziekenhuis – Utrecht, vindt dat de voordelen van de test zeker opwegen tegen de nadelen. “Maar het blijft een persoonlijke keuze. Het is in ieder geval belangrijk dat mannen zich goed laten informeren voordat ze een beslissing nemen.” En dat is nu precies waar Prostaatkankerstichting ook voor pleit!
Ook interessant
Meer weten over wat Prostaatkankerstichting voor jou als patiënt kan betekenen?
Lees dan meer op onderstaande pagina’s of bekijk hier onze folder Prostaatkanker… Wat nu?’
Veelgestelde vragen
De PSA-test is een bloedonderzoek dat meet hoeveel Prostaat Specifiek Antigeen (PSA) er in het bloed zit. PSA is een eiwit dat door de prostaat wordt aangemaakt. Een verhoogde waarde kan wijzen op prostaatkanker, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn.
Een waarde van 3 nanogram per milliliter (ng/ml) of hoger wordt als verhoogd beschouwd. Volgens de Nederlandse huisartsenrichtlijn (NHG, 2024) is dit reden om verder onderzoek te doen.
Nee. Een hogere waarde kan ook komen door een prostaatvergroting, een ontsteking of zelfs recent fietsen of vrijen. Alleen vervolgonderzoek kan duidelijkheid geven.
De test gebeurt via een bloedafname bij de huisarts of in het ziekenhuis. Het bloed wordt in het laboratorium onderzocht, en meestal is de uitslag binnen een paar dagen bekend.
Steun de Prostaatkankerstichting
U kunt de Prostaatkankerstichting op allerlei manieren steunen, bijvoorbeeld door te doneren, vrijwilliger te worden of een scheking of nalatenschap te doen.