Waarom vroege opsporing van prostaatkanker belangrijk is
Prostaatkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen. Elk jaar krijgen ruim 15.000 mannen in Nederland deze diagnose. Veel mannen weten niet dat ze prostaatkanker kunnen hebben. Zelfs als je goed plast, kun je toch iets onder de leden hebben. Gelukkig groeien de meeste prostaatkankers langzaam en de voorkeursbehandeling is dan “actief volgen en in de gaten houden”. Ongeveer 25-30% van de prostaatkankers groeit sneller en agressiever en kan levensbedreigend zijn.
Hoe eerder agressieve prostaatkanker wordt ontdekt, hoe groter de kans op genezing. Vroege opsporing vergroot de behandelmogelijkheden en voorkomt vaak uitzaaiingen en zwaardere behandelingen.
Jaarlijks overlijden bijna 3.000 mannen aan prostaatkanker, ongeveer evenveel als vrouwen aan borstkanker. En dat aantal kan omlaag als meer agressieve prostaatkankers in een beginstadium worden ontdekt. Het is tijd dat vroege opsporing van prostaatkanker net zo vanzelfsprekend wordt als bij borstkanker!
Op deze pagina vind je informatie over:
- Vroegdiagnostiek – de voor- en nadelen
- Slimmer beoordelen met risicocalulators
- Eerst een MRI, dan pas biopten
- Kunstmatige intelligentie (AI) als extra hulpmiddel
- Behandelen is niet altijd nodig: Active Surveillance
- Wat zeggen wetenschappelijke verenigingen over vroege opsporing?
- Veelgestelde vragen over vroege opsporing
- Visie op vroege opsporing van prostaatkanker
Jaarlijks overlijden bijna 3.000 mannen aan prostaatkanker, evenveel als vrouwen aan borstkanker. Het is tijd dat vroege opsporing van prostaatkanker net zo vanzelfsprekend wordt als bij borstkanker!
Vroegdiagnostiek – voor- en nadelen
Er is nog steeds discussie over de zin van vroege opsporing van prostaatkanker. Tegenwoordig is er meer kennis, zijn er betere technieken én is er een andere kijk op de balans tussen voor- en nadelen ontstaan. Door slimmere inzet van de volgende zaken kan beter onderscheid worden gemaakt tussen weinig bedreigende en bedreigende prostaatkankers.
Slimmer beoordelen met risicocalculators
Met behulp van zogeheten risicocalculators kan worden ingeschat hoe groot de kans op prostaatkanker is. Daarbij wordt gekeken naar factoren zoals leeftijd, PSA-waarde, prostaatvolume en lichamelijk onderzoek.
Deze hulpmiddelen helpen om gerichter te verwijzen en onnodige onderzoeken te voorkomen.
Eerst een MRI, dan pas biopten
Volgens de nieuwste richtlijn is de eerste stap bij verhoogde PSA een prostaat-MRI, in plaats van direct biopten af te nemen.
Een MRI (Magnetic Resonance Imaging) maakt gedetailleerde beelden van de prostaat met behulp van magneetvelden. Daarmee kan een arts beter zien of er iets afwijkends is. In meer dan de helft van de gevallen blijkt er op de MRI geen bedreigende kanker te zijn, en zijn biopten dus niet nodig.
Door ook te kijken naar de PSA-densiteit (de verhouding tussen PSA-waarde en grootte van de prostaat), kunnen artsen nog gerichter besluiten of vervolgonderzoek nodig is. Zo wordt de kans op onnodige biopten en complicaties met wel 50% verminderd.
Kunstmatige intelligentie (AI) als extra hulpmiddel
AI wordt steeds vaker gebruikt in de zorg, ook bij het beoordelen van prostaat-MRI’s. Dankzij slimme software kunnen artsen nauwkeuriger en sneller afwijkingen herkennen. Dit vermindert het aantal onnodige biopten en maakt screening efficiënter en veiliger.
Behandelen is niet altijd nodig: Active Surveillance
Niet alle prostaatkankers hoeven direct behandeld te worden. Bij laag-risico tumoren, die langzaam groeien, niet bedreigend zijn en binnen de prostaat blijven, kan gekozen worden voor Active Surveillance (actief volgen). Dat betekent dat de patiënt regelmatig wordt gecontroleerd, zonder direct in te grijpen.
Zo worden onnodige behandelingen en bijwerkingen (zoals incontinentie of erectieproblemen) voorkomen, terwijl de patiënt goed in de gaten wordt gehouden. Wel is het belangrijk dat er aandacht is voor de emotionele impact van deze keuze. Goede begeleiding is hierbij essentieel.
“Wist je dat bij 3 op de 10 mannen de prostaatkanker bij diagnose al is uitgezaaid? Praat daarom (niet te laat) over je prostaat!”
Test je kennis over prostaatkanker
Hoe vaak komt prostaatkanker voor? Wanneer is een PSA-test zinvol? En wat betekenen verschillende PSA-waarden? In deze infographic zetten we de belangrijkste feiten en cijfers overzichtelijk op een rij. Zo zie je in één oogopslag hoe vaak prostaatkanker voorkomt, wanneer testen wordt aangeraden en wat de mogelijke voor- en nadelen zijn van een PSA-test.
Wat zeggen wetenschappelijke verenigingen over vroege opsporing?
Wetenschappelijke organisaties, zoals de NVU (Nederlandse Vereniging voor Urologie), de Europese en Amerikaanse Urologievereniging (EAU en AUA) ondersteunen het voorstel van de Europese Commissie om de haalbaarheid en effectiviteit van een risicogerichte prostaatkankerscreening te onderzoeken. Zij benadrukken het belang van ‘informed decision making’: mannen moeten goed geïnformeerd worden zodat ze hun eigen keuze kunnen maken over wel of geen PSA-test en het mogelijke vervolgonderzoek.
De Nederlandse richtlijn voor huisartsen zegt dat wanneer een man vraagt om een psa-test, de huisarts de man erop moet wijzen dat een psa test mogelijk voordelen, maar ook nadelen heeft en welke dat zijn. Vervolgens is het aan de man om te beslissen of hij wel of niet voor een psa-test kiest.
Veelgestelde vragen
Vroege opsporing betekent dat je prostaatkanker ontdekt voordat je klachten hebt. Hoe eerder je erbij bent, hoe groter de kans op genezing en lichtere behandeling.
De PSA-test is een eenvoudige bloedtest die meet hoeveel PSA (Prostaat Specifiek Antigeen) er in je bloed zit. Een verhoogde waarde kan een eerste teken zijn van prostaatkanker.
Als je tussen de 50 en 75 jaar bent, of al vanaf 45 jaar als prostaatkanker op vrij jonge leeftijd (onder de 60) in je familie voorkomt, of je van Afrikaanse, Joodse of Surinaamse afkomst bent. Bespreek dit met je huisarts.
Ja. Prostaatkanker geeft vaak geen klachten in het begin. Juist daarom is het belangrijk om de ziekte vroeg op te sporen.
Volgens de Nederlandse richtlijn word je bij een waarde van 3 ng/ml of hoger doorverwezen naar een specialist. Die kan verder onderzoek doen, zoals een prostaat-MRI.
Een MRI maakt beelden van je prostaat zonder dat er iets in je lichaam wordt ingebracht. Hiermee kan een arts zien of er iets mis is, vaak zonder dat biopten nodig zijn.
Je hebt meer kans op genezing, minder zware behandelingen, betere kwaliteit van leven en lagere zorgkosten. En je kunt samen met je arts betere keuzes maken.
Soms wordt een tumor ontdekt die nooit problemen zou geven. Ook kan het wachten op uitslagen spannend zijn. Maar door betere technieken is het risico op overdiagnose en overbehandeling kleiner geworden.
De overheid onderzoekt dit nog. De Prostaatkankerstichting pleit voor een proeftuin voor risicogerichte screening. De voordelen van vroege opsporing zijn inmiddels duidelijk aangetoond.
Visie op vroege opsporing van prostaatkanker
De Prostaatkankerstichting heeft haar visie op vroege opsporing, screening en behandeling van prostaatkanker vastgelegd in een uitgebreid visiedocument. Hierin gaan we dieper in op de feiten en cijfers, maar ook op de maatschappelijke en medische afwegingen die daarbij komen kijken.
In het document lees je:
- Onze standpunten over PSA-testen, prostaat-MRI en actieve monitoring
- Hoe wij aankijken tegen het balanceren van voor- en nadelen van vroege opsporing
- Welke aanbevelingen wij doen voor betere bewustwording, diagnostiek en beleid