Pilot levert verbeterde keuzehulp PSA-test op

In Nijmegen en omgeving heeft een pilot van een drietal ziekenhuizen en vier huisartsengroepen interessante resultaten opgeleverd die landelijke uitstraling zullen gaan hebben. Centraal stond het opstellen van werkafspraken tussen urologen en huisartsen voor zowel diagnostiek als nazorg vanprostaatkanker. Daarnaast is een keuzehulp ontwikkeld om patiënten en hun huisartsen te ondersteunen in de beslissing om het PSA al dan niet te bepalen. Ook is er een beslisboom opgesteld voor de vervolgstappen na de PSA-meting.

Wie zijn betrokkenen bij de pilot? Die samenwerking tussen zorgverleners in de keten wordt ook wel transmurale zorg of ketenzorg genoemd. In de pilot, mede mogelijk door financiële ondersteuning door zorgverzekeraar CZ, werd een verbeterde transmurale werkwijze opgesteld en geëvalueerd. De afdelingen urologie van het topklinische CWZ en academische Radboudumc in Nijmegen en het algemene Maasziekenhuis Pantein in Boxmeer hebben samen met de huisartsen in de regio werkafspraken gemaakt. ProstaatKankerStichting.nl heeft feedback geleverd op het onderzoeksplan van de pilot vanuit patiëntengezichtspunt. Waarom een pilot? Dr. Rik Somford, uroloog in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis: ’Wij zagen als urologen hier in de regio een grote praktijkvariatie als het gaat om het aantal PSA-tests dat per huisarts of huisartsengroep werd verricht, ook wanneer er werd gecorrigeerd voor bijvoorbeeld de › Pilot levert verbeterde keuzehulp PSA-test op Samenwerking tussen zorgverleners in de keten De keuzehulp leidt er ook toe dat minder mensen hun verzoek tot een PSA-bepaling doorzetten 30 Nieuws | Magazine van ProstaatKankerStichting.nl | december 2018 | nr. 29 gemiddelde leeftijd en de geslachtsverdeling per praktijk. Dat zou je niet moeten willen: de basisinformatie aan een patiënt over de voors en tegens van een PSA-test zou universeel moeten zijn en dan verwacht je ook een gelijke verdeling van PSA-tests tussen huisartsen. Die praktijkvariatie wordt in de praktijk geboren doordat de huisarts mogelijk niet de juiste hulpmiddelen voor informatievoorziening gebruikt en zo een persoonlijke mening van patiënt of huisarts de doorslag geeft bij de beslissing.’ Hoe is de pilot opgezet? Somford vervolgt: ’We hebben met de urologen en huisartsen in de regio een keuzehulp ontwikkeld die het voor de patiënt mogelijk moet maken om een weloverwogen beslissing te maken. Voor de input van patiënten bij het opstellen van de keuzehulp hebben we bewust niet gekozen voor prostaatkankerpatiënten om vooringenomenheid ten aanzien van de PSA-test te voorkomen. Het is namelijk aannemelijk dat iemand die weet dat hij prostaatkanker heeft anders naar de wenselijkheid van een PSA-test kijkt dan iemand die nog niets of weinig weet over prostaatkanker, en die mannen zijn de doelgroep van onze keuzehulp. Vervolgens is de ontwikkelde keuzehulp beschikbaar gesteld aan de 61 huisartsen die deelnamen aan de pilot. Zij hebben de keuzehulp voorgelegd aan bijna 200 patiënten die in hun praktijk naar een PSAtest vroegen. Ook is er gewerkt met een controlegroep zonder de keuzehulp zodat de pilot na verwerking van de feedback van huisartsen en patiënten ook een wetenschappelijk gevalideerde keuzehulp oplevert.’ Hoe is de keuzehulp PSA-test ontwikkeld? De ontwikkeling van de keuzehulp is opgezet volgens de International Patient Decision Aid Standards (IPDAS), een internationale standaard voor patiënten keuze hulpmiddelen. De inhoud (evidence) van de keuzehulp werd gebaseerd op een grote Europese gerandomiseerde studie naar het effect van PSA-screening, de ERSPC studie. Uit die studie zijn de risicogetallen voor de Nederlandse populatie gebruikt. Deze werden visueel weergegeven, met behulp van pictogrammen, als de kans per 1000 mannen dat prostaatkanker werd gevonden en de kans per 1000 mannen om te overlijden aan prostaatkanker. Daarnaast werd een overzicht gegeven van de voor- en nadelen van de PSA test. Wat vinden patiënten van de verbeterde keuzehulp? De patiënten zijn tevreden over de keuzehulp voor de PSA-test, zo blijkt uit de evaluatie. De meerderheid vindt de keuzehulp niet te ingewikkeld (93%) en vindt de voor- en nadelen evenwichtig gepresenteerd (87%). Gebruik van de keuzehulp leidt tot meer kennis vergeleken met patiënten zonder keuzehulp (71% vs. 54% van de kennisvragen correct beantwoord). Zo helpt de keuzehulp de patiënten om een geïnformeerde keuze te maken. De keuzehulp leidt er ook toe dat minder mensen hun verzoek tot een PSA-bepaling doorzetten. Dat aantal neemt af van 72% naar 42%. Wat was het resultaat van de werkafspraken over nazorg? Voor mannen met de diagnose prostaatkanker wordt na behandeling de nazorg nu vooral gedaan door urologen. Met name na radicale prostatectomie kan een recidief gemakkelijk worden vastgesteld door de huisarts middels een PSA-meting. Om de nazorg beter te verdelen over eerste en tweede lijn zijn ook hier werkafspraken › Dr. D.M. (Rik) Somford, uroloog in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis De basisinformatie aan een patiënt over de voors en tegens van een PSA-test zou universeel moeten zijn 31 gemaakt waarbij de huisartsen een gedeelte van de followup overnemen zolang de PSA onmeetbaar is. Over de nazorg bij de huisarts heeft men in deze pilot nog te weinig data kunnen verzamelen voor een goed-onderbouwde conclusie. Binnen de deelnemende huisartsengroepen bleken in het afgelopen jaar slechts enkele patiënten een radicale prostatectomie te hebben ondergaan. Er is op basis van de succesvolle pilot subsidie bij ZonMw aangevraagd en toegekend gekregen. De ontwikkelde hulpmiddelen (keuzehulp en beslisboom voor diagnostiekfase) zullen naar verwachting vanaf 2019 worden ingezet en geëvalueerd bij alle huisartsen in de regio Nijmegen, Lent en Boxmeer. De pilot gaat ook landelijke uitstraling krijgen doordat de digitale keuzehulp op Thuisarts. nl aangepast zal worden op basis van de bevindingen uit de pilot en de input geleverd door een NIVEL panel van mannen tussen 50 en 70 jaar. Veel huisartsen gebruiken de keuzehulp op Thuisarts.nl als ondersteuning bij hun voorlichting aan patiënten over de PSA-test. In overleg wordt de digitale keuzehulp aangepast en in één lijn gebracht met de papieren keuzehulp uit de pilot. Resultaat van de samenwerking zal zijn dat de papieren en digitale keuzehulp qua inhoud en layout op elkaar zijn afgestemd en dat de papieren keuzehulp kan worden geprint vanaf Thuisarts.nl. Somford tot slot: ’We hebben in korte tijd een belangrijke praktische aanzet gegeven tot verbetering van de diagnostiek van prostaatkanker in de hele zorgketen. Ik hoop dat de ontwikkelde hulpmiddelen breed gedragen gaan worden en dat we daardoor na verloop van tijd ook kunnen vaststellen dat de praktijkvariatie in het gebruik van de PSA-test bij de diagnose is afgenomen.’ n