skip to Main Content

Publiekslezing prostaatkanker in het AvL

In het overvolle auditorium van het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis luisterden op 13 november ruim 300 patiënten en hun partners geboeid naar de voor de tweede keer gehouden publiekslezing over prostaatkanker (PK).

Erik van Muilekom, verpleegkundig specialist urologie.

De bijeenkomst was voor iedere belangstellende toegankelijk en werd strak en kundig geleid door Erik van Muilekom, verpleegkundig specialist urologie. De lezing is in zijn geheel terug te zien op de site van www.AvL.nl.

In de lezingen van 20 minuten zijn veel onderwerpen voorbijgekomen. Niels Graafland, uroloog, over hoe de diagnose tot stand komt. Marleen Kets, klinisch geneticus, over de rol van erfelijkheid. Esther Wit, uroloog, liet aan de hand van videobeelden de prostaatkanker operatie met de robot zien. Floris Pos, radiotherapeut-oncoloog, nam ons mee naar het hoe en wanneer van stereotactische radiotherapie, kort maar krachtig bestralen.

Bij ‘Eén van onze patiënten vertelt’ vertelde een patiënt levendig en humoristisch over zijn ervaringen met diagnose en behandelingen. Ook had hij nog wel wat adviezen voor de medici. Voor patiënten had hij het advies om vooral donateur te worden van ProstaatKankerStichting.nl. Het logboek had hem enorm geholpen.

Tot slot sprak Jeantine de Feijter, internist-oncoloog, over de nieuwste geneesmiddelen voor patiënten met uitgezaaide prostaatkanker. De bijeenkomst werd afgesloten met de beantwoording van een selectie uit de vele vragen van de aanwezigen.

Niet alleen de huidige stand van zaken werd besproken maar de toehoorders werd ook een blik in (de nabije) toekomst geboden. Eigenlijk ongelooflijk als uw redacteur kijkt naar de veranderingen sinds zijn eigen ervaringen met PK uit zijn beginsituatie (1999) en hoe het er nu en in de toekomst aan toe gaat. De overleving is de afgelopen 20 jaar verbeterd door

DE OVERLEVING IS DE AFGELOPEN 20 JAAR VERBETERD DOOR VROEGDIAGNOSE EN BETERE BEHANDELING

vroegdiagnose en betere behandeling. De sterfte is de afgelopen 20 jaar gelijk gebleven ca. 2.500 per jaar. Belangrijker: de gemiddelde overleving is toegenomen. Een korte bloemlezing van opvallende zaken:

De diagnose

De diagnose is al lang niet meer PSA meten en min of meer ‘op goed geluk’ zes of zeven biopten prikken. Bij een goede diagnose kunnen vele middelen worden ingezet. Omdat een verhoogde PSA meerdere oorzaken (leeftijd, vergrote prostaat, ontsteking) kan hebben is verder onderzoek nodig. Urinetest maar vooral de MRI-scan zijn moderne middelen. Zijn er voldoende aanwijzingen voor een mogelijke PK dan vindt een ‘geleide’ bioptering plaats. De kans op een juiste en nauwkeurige diagnose wordt hiermee veel groter. Of biopten nodig zijn is afhankelijk van: leeftijd, PSA-waarde, rectaal onderzoek, prostaatvolume en MRI-beelden. Bij ‘hoog risicopatiënten’, bepaald door een combinatie van een PSA hoger dan 20, de grootte van een tumor, een hoge Gleasonscore (8 of hoger) is een PSMA PET/CT-scan gewenst o.a. om uitzaaiingen op te sporen. Conclusie van uw redacteur: optimale zorg voor de patiënt begint bij een goede diagnose. Ga daarom van begin af aan naar een goed geoutilleerd centrum binnen een gedegen samenwerkingsverband.

ZIJN ADVIES: PROBEER TOCH VERDER TE LEVEN

Erfelijkheid prostaatkanker

Gelukkig is slechts in 5 tot 10% sprake van erfelijkheid. Onderzoek (PSA-meting) is aan te bevelen wanneer bij drie of meer familieleden of twee of meer eerste of tweedegraads familieleden PK voorkomt. Het huidig advies (richtlijn 2016) is dan om bij eerstegraadsverwanten met een leeftijd van 50 tot 75 jaar, om de twee jaar PSA bij de huisarts te laten meten. Een bezoek aan een klinisch genetisch spreekuur kan zinvol zijn als PK vaak in de familie voorkomt. Afwijkingen in bepaalde genen, waaronder borstkanker genen, kunnen uitsluitsel geven over al dan niet erfelijke aanleg. In enkele gevallen kan het zinvol zijn DNA-onderzoek te doen ten behoeve van therapie keuze. Conclusie: erfelijke aanleg komt in 5 tot 10% voor. Stamboomgegevens zijn daarvoor belangrijk. Bij erfelijke aanleg is familieonderzoek mogelijk voor preventie of betere controles bij familieleden. Meer informatie hierover is ook te vinden op www.stoet.nl.

De prostaatkankeroperatie

De meeste operaties worden tegenwoordig met de Robot uitgevoerd. Voor succesvolle operaties met minimale schade als incontinentie en/of impotentie is ervaring essentieel. Het AvL fungeert als centrum voor de regio Amsterdam waar pk-operaties worden geconcentreerd in het prostaatkanker netwerk (PKNW). Gestreefd wordt naar een volume van 750 operaties per jaar! Daarbij wordt samengewerkt met operateurs vanuit het VUmc en Noordwest ziekenhuisgroep Alkmaar. Maandelijks vindt kwaliteitsoverleg plaats met operateurs binnen PKNW.

Esther Wit liet aan de hand van levendige en kleurrijke videobeelden het verloop van een zenuwsparende robot geassisteerde operatie zien (radicale prostatectomie). Ook werd uitgebreid ingegaan op het vinden en operatief verwijderen van lymfkliermetastasen. In de toekomst: PSMA geleide chirurgie. Ook voorafgaand aan radiotherapie van de prostaat. Het zal ook mogelijk worden lymfkliermetastasen met robotchirurgie te verwijderen voor zover deze zich in het bekken bevinden.

Stereotactische radiotherapie

In Nieuws 29 werd uitgebreid aandacht besteed aan een nieuw bestralingsapparaat de MRI-linac. Dit apparaat voor nauwkeurige bestraling wordt momenteel volop ingezet. Dr Floris Pos ging deze keer in op weer een nieuwe bestraling: de stereotactische radiotherapie. Deze therapie bestaat uit een korte serie van zeer nauwkeurige bestralingen met een hoge dosis per keer. In plaats van 20 tot 35 bestralingen kan worden volstaan met ca. vijf bestralingen in twee tot drie keer per week.

De patiënt is dan in twee weken klaar met de bestralingen in plaats van vier tot zeven weken. Dit is patiëntvriendelijk, goedkoper en leidt tot kortere wachtlijsten. Doordat de bestraling zo nauwkeurig plaatsvindt is de kans op beschadiging van omringend gezond weefsel veel kleiner. Voorwaarde is vooralsnog wel dat er sprake van een zogenaamde T1 of T2 stadiëring. En een Gleasonscore kleiner of gelijk aan zeven en een PSA kleiner of gelijk aan 20. Dat wil zeggen dat de tumor zich binnen het prostaatkapsel bevindt en minder agressief is (laag risico tumoren). Dit omdat de hogebestralingen anders gezond weefsel blijvend  zouden beschadigen met nare gevolgen van dien. De ontwikkelingen gaan snel en in de  toekomst worden ook bestralingen van meer en uitgebreidere tumoren mogelijk. Overigens vindt deze vorm van bestraling momenteel nog uitsluitend in onderzoeksverband plaats.

OOK HAD HIJ NOG WEL WAT ADVIEZEN VOOR DE MEDICI

Een van onze patiënten vertelt…

Op levendige en humoristische wijze vertelde een patiënt zijn ervaringen. Te beginnen met een verzoek aan de huisarts voor een PSA-meting. Zoals zo vaak werd dit aanvankelijk afgeraden. Uiteindelijk bleek de uitslag 23. Na het nemen van biopten bleek sprake van PK. Verder onderzoek wees uitzaaiingen aan. Wat nu? Zijn advies: wordt lid van ProstaatKankerStichting.nl. Je krijgt dan een boek met heel veel informatie. Ook ging hij in op zijn ervaringen met artsen die vaak wel rationele opmerkingen maakten maar op een wijze dat dit toch wel erg hard ‘binnenkomt’. Zijn advies: probeer toch verder te leven. Zijn ervaring: je leert er mee omgaan. Velen om hem heen zijn gestorven aan kanker. Daarmee vergeleken heeft hij het getroffen. En de toekomst? Zijn hoop is gevestigd op de medici en de ontwikkelingen om PK te bestrijden, het leven te verlengen en leefbaar te houden. Blijf doen wat je leuk vindt.

De nieuwste geneesmiddelen

Uitgebreid werd ingegaan op de behandelingsmogelijkheden als genezing niet meer mogelijk is. Tegenwoordig zijn daar vele middelen voor en de verwachting is dat daar nog vele bijkomen. Zie hiervoor ook het artikel ‘Beste medicijn’ elders in dit blad. Hoewel genezen niet meer mogelijk is, is remmen van de ziekte vaak (soms ook langdurig) wel mogelijk. De trits is vaak Androgeen deprivatie therapie: het onderdrukken van het hormoon testosteron dat als voeding voor de tumorcellen dient, chemotherapie en weer aanvullende hormoontherapie. En dan zijn er nog nieuwe aanvullende behandelingen mogelijk of op komst. Onderzoek vindt nog plaats naar de effectiviteit van verschillende behandelmogelijkheden, de volgorde en combinatiebehandelingen. En de effectiviteit van nieuwe behandelingen. De bijwerkingen zijn vaak aanzienlijk. Kwaliteit van leven speelt bij de keuze van de behandelopties dan ook een grote rol. Bij verschillende vormen van kanker wordt met succes immuuntherapie gegeven. Onder andere bij melanoom, longkanker en blaaskanker. Helaas is in PK nog niet veel succes geboekt. 

ERFELIJKE AANLEG KOMT IN 5 TOT 10% VOOR

Vragen?

Begrijpelijk dat de aanwezigen vele vragen hadden na al deze informatie. Erik van Muilekom maakte hier een selectie uit en er werd hier nog een klein half uur tijd aan besteed. De vragen betroffen gaat bestraling vaak samen met hormonale therapie? Vaak wel. Kun je stereotactische bestraling combineren met brachytherapie? Soms wel mits het kleine ingekapselde tumoren betreft. Mogelijkheid tot bestralen van aangetaste lymfeklieren? Ja, mits beperkt tot het bekken. Is het een idee om een prostaat preventief te verwijderen bij risico op PK? Dit is niet echt een optie. Dan zou je eerder aan screening kunnen denken. Als je biopten neemt loop je dan niet het risico dat kankercellen zich verspreiden? Uit de praktijk blijkt dat dit niet zo is. Wat heeft de voorkeur, nazorg in het ziekenhuis of bij de huisarts? Dit is in onderzoek. Op dit moment weten we dat nog niet. Wanneer haal je lymfeklieren eruit? Dat hangt af van de risicoscore. Is die hoog dan overwegen we een operatie. Maar dit is niet zonder risico. Zoals vochtophoping en ontstekingen. Soms heftige complicaties. Wanneer kan er zenuwsparend worden geopereerd? Dat hangt ervan af of de tumor door het prostaatkapsel is gegroeid. In dat geval is zenuwbesparing vaak niet mogelijk. Hoe vaak moet je nu bij hormonale therapie PSA prikken, elke maand om de drie maanden na een half jaar? Je wilt niet te vaak prikken. Meestal kom je op drie maanden. Maar als je merkt dat de therapie uitgewerkt raakt dan is wat vaker prikken vaak wel wenselijk.

Erik van Muilekom sloot hierna deze zeer geslaagde en leerzame avond af onder dankzegging aan alle sprekers. Na afloop werden de sprekers nog lang bestookt met nieuwe vragen. Voor belangstellenden in de hele avond verwijs ik nogmaals graag naar de website van het Avl: www.avl.nl en gebruik de zoekfunctie voor Publiekslezingen.

Back To Top
X